در حالى كه سينماى ايران همچنان در حال گمانه زنى و تجربه اوليه سياست هاى محمدرضا جعفرى جلوه و مديران جديد سينمايى كشور است، رونق ايجاد شده در بخش نمايش اندك اندك در حال سرايت به حوزه توليد است و تقريباً اكثر فيلمسازان ايرانى از نسل هاى مختلف در حال انجام پروژه هايى هستند. از اين لحاظ سينماى ايران بعد از چند سال مجدداً در حال تجربه يكى از دوره هاى خاص خود است كه هركدام از فيلمسازان ايرانى يا طرح فيلمى را آماده ساخت دارد يا يك فيلم را آماده نمايش. هرچند مى توان درباره كيفيت و ميزان آزادى فيلمسازان مختلف درباره ساخت فيلم هايشان صحبت كرد اما به هر صورت براى سينمايى كه توليداتش هيچگاه نتوانسته برآيندى كلى از سينماگران حاضر در آن باشد چشمگير است. نوشته زير مرورى است بر فعاليت هاى چند فيلمساز شاخص از سه نسل مختلف سينماگران ايرانى كه نمودارى است از كليت جريان توليد سينماى ايران در ماه هاى اخير.

نسل اول
•بهرام بيضايى: چند تماس تلفنى و يك قرار حضورى كافى بود تا مقدمات همكارى يكى از مهمترين فيلمسازان تاريخ سينماى ايران با دفتر تازه تاسيس «ميران فيلم» فراهم شود. سال گذشته در همين روزها بيضايى و حميد اعتباريان بر سر توليد فيلمى در اين دفتر به توافق رسيدند تا پس از يك مرحله طولانى انتخاب طرح، سرانجام «لبه پرتگاه» فرصت ساخته شدن پيدا كند. طرحى كه به نسبت فيلمنامه هاى ديگر پيشنهادى، توليد به نسبت آسان ترى دارد و جزء آثار كم هزينه بيضايى طبقه بندى مى شود. هرچند اخبار مختلفى از طرح داستان لبه پرتگاه و مضمون آن منتشر مى شود اما مشخصاً اين طرح بيضايى نيز تمى معاصر با محوريت يك زن دارد و از ميان ساخته هاى بعد از انقلاب بيضايى بيش از همه به «سگ كشى» شبيه است. به همان اندازه كه درباره داستان فيلم اخبار مختلفى منتشر مى شود درباره عوامل نيز شنيده ها متناقض و متفاوت است و گفته مى شود بيضايى قصد دارد در اين فيلمش از چهره هاى جوان و محبوب اين روزها استفاده كند. با شروع پيش توليد فيلم اخبار دقيق ترى در اين باره منتشر خواهد شد. به اين ترتيب اگر اتفاقى نيفتد و مانند انبوه موارد ديگر در آخرين لحظات همه چيز منتفى نشود، فاصله فيلمسازى بيضايى بعد از آن ركورد جاودانه ۱۰ سال، به ۶ سال كاهش مى يابد و همين نكته مى تواند براى مديران و دست اندركاران سينماى ايران دليل محكمى بر اثبات ايجاد تحرك جدى در حوزه توليد سينما باشد. به هر صورت پس از همه اين سال ها، فيلم ساختن بيضايى تبديل به متر و معيارى براى ارزيابى جريان توليد و البته حدود و ميزان سخت گيرى آن شده است. آنچه مشخص است اينكه انتظارها از همين حالا براى تماشاى كنجكاوى برانگيزترين محصول سال آغاز شده است. با اين اميدوارى كه اين بار همه چيز مطابق انتظار و براساس توافقات پيش برود و خاطره بدى در ذهن ها باقى نماند.

• مسعود كيميايى: روند سينوسى توليد فيلم «رئيس» ظاهراً به نقطه اوجش رسيده و كيميايى و مسئولان نظارت و ارزشيابى بر سر فيلمنامه فعلى به توافق رسيده اند؛ فيلمنامه اى كه با طرح اوليه فاصله فراوانى دارد و چند مرحله بازنويسى را پشت سر گذاشته است. حالا تنها وضعيت مزاجى كيميايى و اوج گرفتن گاه و بيگاه يك بيمارى كهنه عامل اصلى به تاخير افتادن فيلمبردارى بيست وششمين فيلم فيلمساز جريان ساز سينماى ايران است. در طرح فعلى از فيلمنامه اوليه چند شخصيت باقى مانده اند و كيميايى قصد دارد مانند ساخته هاى ديگرش از گروه بازيگران شناخته شده اى استفاده كند. حضور پولاد كيميايى، فرامرز قريبيان، مهناز افشار، عزت الله انتظامى و لعيا زنگنه قطعى شده است و ظاهراً از تركيب اوليه پيشنهادى سعيد راد كنار گذاشته شده است. كيميايى اين روزها در حال انتخاب لوكيشن هاى رئيس است كه اكثر سكانس هاى آن در تهران مى گذرد. آنها كه طرح اوليه رئيس را خوانده بودند آن را يكى از بهترين آثار او ارزيابى مى كردند كه در فضاهايى كه كيميايى كاملاً آشنا به آنها است مى گذرد. طرح فعلى هم درباره پدر و پسر خلافكارى است كه در نقطه اى روبه روى هم مى ايستند. كيميايى با «حكم» بسيارى از منتقدان نااميد شده از خود را اميدوار كرد و انتظار مى رود فيلم خيابانى «رئيس» بتواند اين جريان را تداوم بخشد.

• داريوش مهرجويى: «على سنتورى» آخرين مرحله آماده سازى خود را طى مى كند و حالا همه منتظر تصميم مهرجويى هستند تا ببينند او قصد دارد فيلمش را قبل از جشنواره اكران كند يا تا آن زمان صبر كند و نخستين نمايش على سنتورى در جشنواره فجر باشد. كسانى كه زمان فيلمبردارى سر صحنه فيلم حاضر شده بودند از اثرى عجيب ياد مى كردند كه پيش بينى درباره حاصل آن غيرممكن مى نمود. حتى برخلاف گفته هاى قبلى درباره فضاى شاد و مفرح فيلم به مانند «مهمان مامان» نمى توان به طور قطع على سنتورى را اثرى طنزآميز دانست. مهرجويى هم اكنون در كنار نظارت بر مراحل آماده سازى على سنتورى همراه وحيده محمدى فر و محمد يعقوبى مشغول نگارش متن سريالى به نام «حكيم رازى» براى توليد در سيمافيلم است كه حاصل صحبت هاى قبلى براى ادامه همكارى مهرجويى با تلويزيون است كه با مهمان مامان آغاز شده بود. مهرجويى كه اين روزها فعال تر از گذشته پيگير فعاليت هاى سينمايى اش است، به تازگى فيلمنامه اى از حسين ترابى به نام «نقاب زيبا» را خوانده كه نظرش را جلب كرده است و قصد دارد با بازنويسى آن، شرايط ساختش را فراهم كند. فعال شدن مهرجويى بيش از همه در اين روزها به سود جريان توليد سينماى ايران تمام مى شود كه هميشه از فيلم ساختن مهرجويى منتفع شده است.

• عباس كيارستمى: اطلاع از اينكه كيارستمى در حال فعاليت بر چه مضمون و كارى است، سخت است. او حتى در بازگشت از سفرهايش از طرح ها و راش هايى صحبت مى كند كه براى ساخت فيلمى استفاده كرده است. بعد از حضور ژوليت بينوش و انتشار اخبارى مبنى بر بازى او در فيلمى از كيارستمى و بعد منتفى شدن آن، از طرحى صحبت شد كه درباره مرد جوانى در بيابانى بود كه از حامد بهداد به عنوان بازيگرش ياد مى شد. ظاهراً اين طرح نيز به نتيجه نرسيده و كيارستمى پيگير به سرانجام رساندن فيلمى شده است كه راش هايى از آن را در سفرهايش به شمال گرفته است. هرچند فعاليت هاى غيرسينمايى كيارستمى مانند عكاسى و شاعرى هم اين روزها سهمى از وقت او را گرفته است.

• خسرو سينايى: سينايى اين بار هم قصد دارد در جنوب كشور فيلم بسازد. بعد از تجربه موفق «عروس آتش»، اين فيلمساز متفاوت و گزيده كار سينماى ايران تصميم دارد باز هم در فضاى جنوب كشور و اين بار در بوشهر فيلم بسازد و ظاهراً اين ساخته اش نياز به دكور و فضاهاى خاصى دارد كه فعاليت هاى اوليه براى طراحى آن آغاز شده است. جزئيات زيادى از فيلمنامه جديد سينايى با نام «كوير خون» منتشر شده است اما ظاهراً فيلم پس زمينه اى درباره دفاع مقدس دارد و تصميم بر آن است كه از اواسط شهريور فيلمبردارى آغاز شود.

• محمدرضا اصلانى: از ميان شنيده هاى توليد سينماى ايران، انتشار اخبارى مبنى بر ساخت فيلمى از محمدرضا اصلانى فيلمساز به شدت نخبه گرا و تجربى سينماى ايران كه در سال هاى اخير عمده وقت خود را به ساخت مستندهايى درباره فرهنگ و هنر ايران اختصاص داده بود، در نوع خود جالب و عجيب بود. فيلمى به نام «سنگ صبور» كه به تهيه كنندگى خود اصلانى و با حمايت بنياد سينمايى فارابى ساخته مى شود و ظاهراً اصلانى توانسته بخشى از سرمايه فيلم را از بخش خصوصى تامين كند. اصلانى قصد دارد فيلمبردارى را از مهرماه آغاز كند. نكته اى درباره فضا و مضمون و حتى ساختار فيلم منتشر شده و بايد ديد اصلانى بعد از چندين سال دورى از جريان اصلى توليد سينماى ايران با چه اثرى در اين فضا حاضر خواهد شد. «شطرنج باد» كه در سال هاى قبل از انقلاب ساخته شده است مهمترين فيلم اصلانى محسوب مى شود. البته او نويسنده يكى از مهمترين فيلم هاى تاريخ سينماى ايران است. تنگنا ساخته امير نادرى.

• سيروس الوند: فيلمبردارى «تله» را به پايان رسانده و هم اكنون با به پايان رسيدن مراحل فنى آماده سازى، منتظر فراهم شدن مقدمات اكران آن است. الوند كه اين فيلم را در همان حال و هوا و فضاى مورد علاقه اش كه اتفاقاً بر آنها هم مسلط تر است، ساخته با تركيب بازيگران و داستان فيلم به موفقيت آن در گيشه بسيار اميدوار است. هرچند بهره گيرى از زوج اين روزها محبوب گلزار و افشار را به قصد فروش بيشتر تكذيب كرده است. تهيه كننده فيلم از عيد فطر به عنوان زمان نمايش فيلم صحبت مى كند. اين در حالى است كه با توجه به علاقه الوند به جشنواره فجر، بعيد نيست شاهد اكران فيلم در آن زمان باشيم.

• ايرج قادرى: در ادامه همكارى هاى متناوبش با هدايت فيلم، اين بار قصد دارد «محاكمه» را در اين دفتر بسازد. فيلمى براساس فيلمنامه اى از دوست قديمى اش سعيد مطلبى كه در فضايى متفاوت از آكواريوم و نزديك به مى خواهم زنده بمانم مى گذرد. موفقيت آكواريوم باعث شد تا قادرى با اطمينان و پشتوانه محكم ترى به فعاليت بپردازد و حالا هم قصد دارد تا چهره هاى جديدى را به سينماى ايران معرفى كند. هرچند احتمال بازى خودش در اين فيلم بعيد به نظر مى رسد.

نسل دوم
• رسول ملاقلى پور: چند هفته پيش فيلمبردارى «ميم مثل مادر» را بعد از چند ماه پيش توليد به پايان رساند و حالا مشغول تدوين آن توسط حسين غضنفرى است. فيلمى كه ملاقلى پور بسيار دلبسته آن است و حتى با وجود بروز مشكلاتى از ساختش منصرف نشد. دغدغه هاى هميشگى ملاقلى پور اين بار در بسترى از موسيقى بروز مى يابد و بايد ديد نگاه خشم آلود و معترض هميشگى اين فيلمساز نسل ميانى سينماى ايران در پيوند با موسيقى چه حاصلى خواهد داشت. گل شيفته فراهانى در اينجا در نقش مادرى كه فرزندى نابينا دارد ظاهر مى شود و ظاهراً حاصل اين حضور نيز چشمگير بوده است. بازى مرضيه برومند در كنار جمشيد هاشم پور، اميرحسين صديق و حسين يارى بر كنجكاوى ها مى افزايد و بايد منتظر تماشاى اين اثر متفاوت ملاقلى پور باشيم. احتمالاً نخستين نمايش ميم مثل مادر در جشنواره فجر خواهد بود.

• رخشان بنى اعتماد: جهانگير كوثرى هفته گذشته اعلام كرد «خون بازى» را نخستين بار در جشنواره فجر به نمايش خواهد گذاشت تا رسماً مشخص شود براى تماشاى اين فيلم رخشان بنى اعتماد بايد تا هفت ماه ديگر صبر كنيم. اين در حالى است كه دو ماه پيش چند سكانس از فيلم در قالب يك سى دى تبليغاتى براى عرضه در بازارهاى جهانى منتشر شده بود و البته از همان تصاوير مى شد حدس زد كه با اثر متفاوت و تاثيرگذارى روبه رو خواهيم بود. بنى اعتماد در اين فيلمش به موضوع اعتياد جوانان پرداخته و با تسلط او بر معضلات اجتماعى، فيلمى ديدنى ساخته شده است. بنى اعتماد بعد از ساخت فيلم كوتاهش در پروژه فرش مشغول مطالعه بر روى چند طرح است تا با تكميل آنها مقدمات ساخت فيلم جديدش را فراهم كند.

• كيومرث پوراحمد: فيلمنامه «اتوبوس شبانه» را درباره تعدادى از نيرو هاى ايرانى كه توسط عراقى ها اسير شده اند نوشته و قصد دارد آن را جهت پروانه ساخت ارائه دهد. در صورت ساخته شدن اين فيلم، براى نخستين بار خواهد بود كه كيومرث پوراحمد به طور مستقيم به موضوع جنگ مى پردازد. بعد از عدم استقبال منتقدان از دو فيلم «گل يخ» و «نوك برج» در عين موفقيت آنها در گيشه، گفته مى شد كه پوراحمد قصد دارد فيلمى جدى بسازد اما پيش بينى نمى شد او به سراغ مضمونى جنگى برود. بايد منتظر ماند و حاصل اين رويكرد جديد پوراحمد را ديد.

• واروژ كريم مسيحى: در طول يك ماهه گذشته اخبار متفاوتى از اين فيلمساز كم كار ايرانى منتشر شد. البته مهم ترين آنها همان اعلام رسمى بنياد سينمايى فارابى در
حمايت از فيلمنامه «ترديد» او بود كه شايعات را درباره ساخت فيلم جديدى از كريم مسيحى به واقعيت تبديل مى كرد. به اين ترتيب احتمالاً مى توان اميدوار بود كه سازنده فيلم تحسين شده پرده آخر بعد از ۱۶ سال فيلم جديدى بسازد. البته در تمام ۱۶ سال كريم مسيحى فيلمنامه هاى زيادى نوشت و هر چند سال يك بار هم، صحبت هايى از ساخت فيلم جديدى توسط او منتشر مى شد اما عملاً تنها حضور كريم مسيحى در سينماى ايران به تدوين فيلم هاى ديگران و مشاوره هايى به آنها محدود مى شد. ظاهراً ترديد برداشتى جديد از نمايشنامه معروف هملت شكسپير است. محمدمهدى دادگو تهيه كننده كم كار سال هاى اخير آن را تهيه خواهد كرد.

• ابراهيم حاتمى كيا: همچنان درگير تصويربردارى سريال «حلقه سبز» است كه تا چند ماه ديگر ادامه خواهد داشت. احتمالاً در سال جارى شاهد فيلم جديدى از حاتمى كيا نخواهيم بود. البته او همچنان «به رنگ ارغوان» را به عنوان اثرى مشاهده نشده در كارنامه دارد كه با رفع مشكلش در هر زمان به عنوان فيلم جديدى از او شناخته مى شود.

• رضا ميركريمى: انبوه پروژه هاى فيلم هاى كوتاه و مستند درباره فرش، سينماگران و فيلم هاى ايرانى و مفاخر فرهنگى تمام وقت او را مشغول كرده است. اما در همين حال گفته مى شود از مهرماه ساخت فيلم جديدى را آغاز خواهد كرد. فيلمى كه گفته مى شود فيلمنامه آن را يكى از داستان نويسان زن معاصر ايرانى مى نويسد و ميركريمى بعد از فراغت نسبى از پروژه هاى عظيمش آن را خواهد ساخت.

• محمدمهدى عسگرپور: با حضور در بخش هنرى سازمان فرهنگى هنرى شهردارى تهران به فعاليت هاى اين مركز رونق داد و به عنوان حامى از ساخت چند فيلم حمايت كرد. او هفته گذشته فيلمبردارى جديدترين فيلمش را با فيلمنامه اى از محمدرضا گوهرى آغاز كرد. پانته آ بهرام و حسين يارى دو بازيگر اصلى اين فيلم هستند كه ابتدا قرار بود فضايى وحشت آور داشته باشد و حالا به اثرى پرتعليق تبديل شده است.

• كمال تبريزى: مشغول انتخاب چند طرح براى ساخت در سال جارى است.

• بهروز افخمى: فيلمبردارى بخش دوم فيلم «فرزند صبح» را از مردادماه آغاز مى كند.

• محمدعلى طالبى: فيلمبردارى «يك ذره اميد» را با حضور حميد جبلى و گل شيفته فراهانى طى چند روز آينده آغاز خواهد كرد. او در تلاش است تا فيلم را جهت نمايش در جشنواره كودك اصفهان آماده كند.

نسل سوم
• نيكى كريمى: نام فيلم جديدش را از «گريز» به «چند روز بعد» تغيير داد. با پايان مراحل آماده سازى آن را جهت نمايش در چند جشنواره خارجى عرضه خواهد كرد و البته احتمالاً نخستين نمايش آن در جشنواره فيلم فجر امسال خواهد بود.

• بهمن قبادى: راه نيافتن «نيومانگ» به بخش مسابقه جشنواره كن باعث شد تا قبادى مجدداً بر روى قسمت هايى از جديدترين فيلمش كار كند و هنوز خبرى از پذيرش فيلم در جشنواره ونيز كه قبادى عموماً نيروى خود را بر روى آن متمركز كرده بود، منتشر نشده است.

• اردشير شليله: نخستين فيلم بلندش را با نام «پاپيتال» با فيلمنامه اى از فريدون فرهودى مى سازد. فيلم فضايى تلخ دارد و جزء نخستين محصولات بلندى محسوب مى شود كه از زمان حضور دوباره محمد آفريده بر مسند مديريت مركز سينماى تجربى در اين مركز ساخته مى شود.

• مانيا اكبرى: با طرحى از عباس كيارستمى، فيلمبردارى دومين تجربه فيلم سازى مانيا اكبرى با نام «۴+۱۰» به پايان رسيد. مانيا اكبرى كه پس از فيلم «بيست انگشت» مترصد ساخت دومين فيلم خود بود به علت بيمارى سرطان تجربه متفاوتى را در رابطه با مرگ و زندگى پشت سر گذاشته است. در اين فيلم مانيا اكبرى به يك حديث نفس رئاليستى دست زده و تجربه خود را در رويارويى با مرگ و بيمارى سخت به تصوير كشيده است.

• مهرشاد كارخانى: اين عكاس سينماى ايران فيلمبردارى نخستين فيلمش را به پايان رسانده و مشغول آماده سازى مراحل فنى آن است.