نویسنده: مسعود بهارلو

تقدیم به علی نصیریان و باقی اعضای هیات ژوری جشنواره ی جدید!
در این مطلب اصلا کاری به این ندارم که چرا فلانی یا بهمانی در جشنواره ی بیست و پنجم کاندیدا شد و یا جایزه گرفت؛ بلکه می خواهم چند نقش آفرینی و بازی شاخص را که از دایره ی محدود دید هیات داوران بخش مسابقه ی سینمای ایران خارج شدند، به نوعی مورد تقدیر خشک و خالی قرار دهم! البته من کاره ای نیستم که بخواهم از بازیگری تقدیر کنم، اما همین بس که یک ژورنالیست نام چند نفر مهجور مانده در داوری را به خودشان یادآوری کند! با امید به آن که آن ها بدانند حداقل یک نفر بازی شان را دیده است ... و باز هم بدانند که پدیده ی نوظهور جشنواره و داوری در سینمای این مملکت اصولا یک شوخی بزرگ است! ! !
پيشاشيش از بازيگران فيلم هاي «قفل ساز»، «سينه سرخ»، «گوشواره»، «بچه هاي ابدي»، «سبيل مردونه»، «دست هاي خالي»، «آن كه دريا مي رود» و «مثل يك قصه» عذر مي خواهم ... چرا كه فيلم هاي آن ها را نديده ام و قاعدتا اگر مي ديدم شان، ليست بازيگران اين مطلب افزايش مي يافت.
... هم چنين از دادن نظر در مورد فيلم «آفتاب بر همه يك سان مي تابد» از بخش مسابقه ي سينماي ايران معذورم ... به علت اين اين كه خودم از عوامل آن فيلم هستم!

جمشید هاشم پور ( قاعده ی بازی )
اصولا سیاست های همه ی سال های جشنواره ی فجر – به استثنای یکی دو دوره که از دست مسئول ها و داورهای جشنواره در رفت و او را کاندیدا کردند و دو بار هم دو دیپلم افتخار فکسنی به او دادند – با بک گراند بازیگری جمشید هاشم پور نمی خواند و نخواهد خواند! چرا که ساخت و پرورش اسطوره و بت در میان جوان ها از طریق هنر سینما ممنوع است ... خب، هاشم پور هم در یک دوره و زمانه ای سمبل قدرت و غرور جوان های شهرستانی این دیار بوده است.
جمشید هاشم پور با ایفای نقش یک دو جنسه ی پیر، فرتوت، علیل و افلیج در «قاعده ی بازی» ثابت کرد که می تواند هر نقشی را بازی کند. او این کار را درست در فیلمی کرد که مجبور بود فقط از نیم تنه ی بالایی اش در بازی استفاده کند ... یعنی فقط نصف تن هاشم پور در این فیلم کار می کرد! دقیقا همان کاری که در «دلشدگان» علی حاتمی فقید انجام داد. ( البته در آن فیلم فلج نبود، بلکه در تمام تایم فیلم، پشت میز نشسته بود و تمام پلان هایش مدیوم شات بودند. ) هاشم پور کم ترین دیالوگ ها و کم ترین پلان های فیلم را در اختیار داشته و با همین متریال کم، دست به خلق تیپی ماندگار در تاریخ سینمای ایران زده ... او برای این دو جنسه ی مسن، صدا سازی کرده و وزن اش را اضافه کرده، صورت اش را چاق کرده و ... اما لامصب هر کاری کرده، دیده نشده که نشده!

مسعود رایگان ( مخمصه ) و ( سنتوری )
مسعود رایگان از گوهرهای ناب سینمای ایران است که اشتباهی و به عمد، برای فیلم «خون بازی» کاندیدا می شود تا جایزه دریافت نکند! بهترین بازی های رایگان در جشنواره ی بیست و پنجم، مربوط به فیلم های «مخمصه» و «سنتوری» ست. رایگان در جشنواره ی امسال، طیف متنوعی از جنس های بازیگری مختلف را پیش روی مخاطب های جشنواره می گذارد؛ اما انگار چند نقش متفاوت را به نحو احسن و اکمل بازی کردن، اصلا ملاک مهمی در داوری نیست!
مسعود رایگان در «مخمصه» جذاب ترین و دوست داشتنی ترین پرسونای بدمن سینمای پلیسی ایرانی را رو می کند ... و چه آسی هم رو می کند! او در «مخمصه» یک لعنتی دوست داشتنی را خلق می کند! لعنتی ای که به هیچ وجه، مورد لعن و نفرین قرار نمی گیرد و حتی در فینال فیلم ممکن است برای مرگ اش اشک ریخته شود! رایگان به زیبای و ظرافت تمام، نقش یک دزد تمام عیار را با خش عجیبی در صدای اش اجرا می کند ... انگار که این خش، حاصل یک غم بزرگ و دیرینه است ... وهمین خش صدا و نوع نگاه است که شمایل رایگان را در «مخمصه» دوست داشتنی جلوه می دهد/ با وجود این که یک دزد و یا حتی قاتل است. این دزد با نگاه اش در «مخمصه» می گوید که من آدم خوبی هستم ... و همه ی این ها نتیجه ی تلاش و عرق ریزی روحی و جسمی رایگان هستند. او با این فیلم نشان داد که هیچ چیز از یک بازیگر درجه ی یک هالیوودی کم ندارد.
رایگان در «سنتوری» و در جبهه ای متفاوت، ایفاگر نقش پدری دل سوز – که دل سوزی اش در جهت منفی تاثیر می گذارد – است ... پدری که پست و مقام دولتی دارد، مال و منال دارد ... اما پسر هنرمندش در پست ترین شرایط ممکن زیست می کند. او در تاثیر گذار ترین سکانس «سنتوری» - همان سکانسی که از راه می رسد و می بیند که پسرش در حال تزریق است – چنان حس های نفرت، حقارت و تاسف را با مهر پدری در هم می آمیزد که وجوه مثبت و منفی کاراکترش به ترکیبی جداناشدنی تبدیل می شوند. در نهایت می توانم بگویم که مسعود رایگان موجودی غریب است ... و انسانی ست که بالقوه و بالفعل بازیگر است، ذات اش بازیگر است ... و فقط برای بازیگری زاده شده ... فقط برای کم نظیر جلوه کردن!

لاله اسکندري ( مخمصه )
لاله اسكندري از بازيگران مستقل سينماي ايران است و هميشه هم چوب همين مستقل بودن اش را مي خورد. همين مستقل بودن اش باعث مي شود تا كم تر نقش درجه يك گيرش بيايد و كم تر در داوري ها و انتخاب ها ديده شود. يكي از بهترين بازيگرهاي سينماي ايران است كه هنوز شايد كسي به اين درك در مورد او نرسيده باشد. بازيگري ست كه نقش اش را خوب مي شناسد، روان شناسي نقش مي داند، اهل مطالعه است و آدم جامع الاطرافي ست. او در بازي هايش آن قدر در خدمت داستان، روايت، فيلم نامه و در اصل، خود فيلم بازي مي كند كه خيلي موقع ها اصلا بازي اش حس نمي شود.
اسكندري پركارترين بازيگر زن امسال جشنواره بود كه سه فيلم متفاوت با سه جنس بازي متفاوت داشت، اما در سنجش ما ايراني ها در بازيگري، متفاوت بازي كردن، اصلا يك حسن به حساب نمي آيد ... بلكه هر كس بهتر اشك بريزد و جيغ بزند، بازيگر مهم تر و بهتري جلوه مي كند!
لاله اسكندري در »مخمصه» ايفاگر نقش زني ست كه واسطه ي هر دو قطب – منفي و مثبت – داستان است كه در پايان فيلم هم بالاخره مشخص نمي شود كدام طرفي ست. او براي اجراي اين نقش، به حربه ي بزرگي در بازيگري متوسل مي شود ... يعني اين قدر نقش را خنثي و تخت اجرا مي كند كه تماشاگر از تشخيص جهت و يا طرف وابسته گي او در داستان عاجز مي شود. شايد اين جنس بازي، اين خطر را داشته باشد كه بازيگر متهم به بد بازي كردن، يخ بازي كردن، بي روح بازي كردن ... و در آخر، خراب كردن نقش شود؛ اما جسارت بازيگري كه تلاش مي كند بازي اش ديده نشود و توي چشم نيايد، ولي داستان موفق تر پيش برود، به شدت قابل ستايش است.

داريوش ارجمند ( قاعده ي بازي )
داريوش ارجمند بازيگري ست كه نقش هاي خيلي گردن كلفتي در زنده گي اش بازي كرده است. او در اولين حضور سينمايي اش - «ناخدا خورشيد» - سيمرغ بلورين بهترين بازيگر نقش اول مرد را در پنجمين دوره ي جشنواره نصيب خود كرد و يك بار هم در نوزدهمين دوره، به مناسبت بازي در «سگ كشي» همين سيمرغ را براي نقش مكمل مرد گرفت ... اما از همان سال به بعد، ديگر خبر آن چناني از ارجمند نشد تا همين فيلم «قاعده ي بازي» كه او يك نقش فانتزي دل نشين را به زيبايي هر چه تمام تر بازي كرد. تكيه كلام معروف او در فيلم به ترجيع بندي در ساختمان كار بدل مي شود. تقابل هاي دو نفره ي او و جمشيد هاشم پور از پلان هاي فوق العاده ي «قاعده ي بازي» از آب درآمده ... داريوش ارجمند با تركيب هيبت فيزيكي اش و طنز ظريف كلامي و ميميكي اش، تركيبي دل نشين از تيپي دوست داشتني مي سازد.

فرهاد اصلاني ( پاداش سكوت )
فرهاد اصلاني از با استعداد ترين و منعطف ترين هاي بازيگري اين مملكت است كه اصولا تحويل گرفته نمي شود و هر چه قدر هم عالي بازي كند، باز در همان جايگاهي قرار دارد كه قبلا بوده ...
اصلاني در «پاداش سكوت» با استفاده از لهجه ي دل نشين اش و با تاكيدهاي به جا بر روي كلمه هاي مناسب در ديالوگ هاي اش، انتخاب ايست ها و نوع راه رفتن متناسب با شخصيت و نگاه نافذي كه گوياي درونيات و گذشته ي كاراكتر است ( مثل آن نگاهي كه در برخورد اول با پرويز پرستويي - در زمان حال فيلم - به جعفر والي مي كند ... اين نگاه را بگذاريد كنار نگاه هاي او در فلاش بك فيلم – زماني كه يحيي در حال غرق شدن است – و تغيير هاي اين كاراكتر را در طول اين بيست سال، با همين جنس هاي نگاه احساس كنيد.) شخصيتي را كه بازي مي كند، به كمال مي رساند.

امين حيايي ( سنگ، كاغذ، قيچي ) و ( اخراجي ها )
امين حيايي از آن دسته از بازيگر هايي ست كه براي اش مهم نيست در چه فيلمي بازي مي كند! براي حيايي مهم تر از هر چيزي، درست، كامل، زيبا و شكيل اجرا كردن نقش اش است ... در تمام دوران بازيگري اش هم – چه در فيلم خوب بازي كند و چه در فيلم بد – ثابت كرده كه در اين امر تواناست، بلاشك!
حيايي در«سنگ، كاغذ، قيچي» نقش قهرماني عصبي، معترض و انتقام جو را بازي مي كند. براي بازي در چنين نقش هايي، مهم ترين ابزاري كه به درد بازيگر مي خورد، اكت هايي ست كه از چهره ي خود بروز مي دهد. حيايي در اين فيلم با ارائه ي اكت هايي ظريف در صورت اش و با گرفتن لحني كه وجه حماسي شخصيت را بالا مي برد - بدون اين كه به لحني شعارگونه تبديل شود - قهرمان «سنگ،‏ كاغذ،‏ قيچي» را با وجود اين كه تماشاگر اطلاعات كمي از او دارد،‏ دوست داشتني جلوه مي دهد.
براي تمجيد از بازي حيايي در «اخراجي ها» همين بس كه بگويم،‏ برويد پرسوناي او در «سنگ،‏ كاغذ،‏ قيچي» را با تيپ با مزه اش در «اخراجي ها» مقايسه كنيد. حيايي در «اخراجي ها» براي خنداندن تماشاگر،‏ نه تنها دلقك بازي در نمي آورد و چرت و پرت نمي گويد ... بلكه سعي مي كند وجوهات كميك رفتاري تيپ اش را خوب پرورش دهد و عرضه كند!

شهرام حقيقت دوست ( مخمصه ) و ( سنگ،‏ كاغذ،‏ قيچي)
هيچ چيز نمي توانم بگويم،‏ جز انعطاف پذيري ... انعطاف پذيري ... انعطاف پذيري! شهرام حقيقت دوست در اين دو فيلم،‏ اند انعطاف پذيري در نحوه ي اجراي نقش بود!!! برويد ثابت كنيد كه او انعطاف پذير نيست،‏ آن وقت به صورت عملي و با حضور شهرام حقيقت دوست و خود اين دو فيلم،‏ ثابت مي كنم كه اشتباه مي كنيد!
گل شيفته فراهاني ( سنتوري )‏
فقط بايد گفت كه باز هم مثل هيچ نقش ديگرش ظاهر نشد! هيچ مولفه ي تكراري اي در بازي اش - در «سنتوري» - نمي توانيد پيدا كنيد!

مطلب ام را با تقدير از نقش آفريني غافل گير كننده و غير قابل انتظار رامتين خدا پناهي در «سنگ،‏ كاغذ،‏قيچي» ... علي رضا خمسه،‏ مهران رجبي و كيومرث ملك مطيعي در « قاعده ي بازي» ... مهدي پاك دل و امير دلاوري در «مخمصه» ... ارژنگ امير فضلي در «اخراجي ها» ... شهرام قائدي،‏ برزو ارجمند و مالك سراج در « روز سوم» به پايان مي رسانم!!!