سینمای ما - وقتي امير قادري زنگ زد و از من خواست تا به بهانه اكران فيلم توفيق اجباري ساخته محمدحسين لطيفي مطلبي درباره خصوصيات اخلاقي بازيگران سينماي ايران برايش بنويسم با تمام گرفتاري‌هايي كه اين روزها دارم نتوانستم به او نه بگويم. دليلش هم اين بود كه چون در سينما به عنوان دستيار كارگردان و روابط عمومي فعاليت مي‌كنم قطعا اطلاعات موثق‌تري نسبت به ساير دوستان دارم. من هم بخشي از دانسته‌هايم را روي كاغذ آورده‌ام كه قطعا خالي از اشكال نيست. همه دوستاني كه در سينماي حرفه‌اي مشغول فعاليت هستند به خوبي مي‌دانند كه مانند ساير مشاغل و حرفه‌ها در سينما هم نوع كنش و اخلاقيات عوامل براساس شرايط موجود در هر فيلم متغير است. يعني در سينما نيز، هم اخلاق خوب و حرفه‌اي وجود دارد و هم تقريبا اخلاق بد و غيرحرفه‌اي. تاكنون براي من كمتر پيش آمده كه به اصطلاح با آدم بدهاي سينما كار كرده باشم و بدون اغراق خوشبختانه با اكثر افرادي كه همكاري داشته‌ام به نوعي خوب و محترم بوده‌اند.

***

مهدی ‌ فخيم‌زاده

پشت صحنه سريال تلويزيوني خواب و بيدار را به خاطر داريد؟ آنجايي كه پسر دانيال حكيمي رو به دوربين مي‌گويد: آقاي خميم‌زاده- يا همان فخيم‌زاده- خيلي بداخلاقه... اين جمله هنگام پخش از تلويزيون باعث خنده خيلي از اهالي سينما و حتي خود فخيم‌زاده شد. شايد با توجه به ذهنيتي كه خيلي از افراد چه شاغل در سينما و تلويزيون و چه خارج از محدوده سينما از فخيم‌زاده در ذهن دارند هيچ‌كس انتظار نداشت كه كسي جرات كند چنين جمله‌اي را آن هم از تلويزيون بيان كند. مي‌گويند فخيم‌زاده چه به عنوان كارگردان و چه بازيگر آدم بداخلاقي است و كار كردن با او دل و جرات مي‌خواهد. در حالي كه واقعا اصلا اينگونه نيست. چرا كه در صورت صحت اين ادعا الان فخيم‌زاده بايد يكي از كم‌كارترين كارگردان‌ها و بازيگران سينما و تلويزيون باشد. در حالي كه او اكنون سال‌هاست يكي از پركارترين و پرانرژي‌ترين فيلمسازان سينما و تلويزيون محسوب مي‌شود و اين نشان از حرفه‌اي‌گري او دارد. ضمن اينكه معمولا در كارهاي بعدي‌اش با افرادي همكاري مي‌كند كه قبل‌تر از اين هم در فيلم‌ها و سريال‌هايش تجربه كار كردن با او را داشته‌اند. وي از آن دسته سينماگراني است كه اعتقاد شديدي به نظم دارد و شايد همين نظم و انضباط كاري‌اش گاهي اوقات موجبات دلخوري بعضي از دوستان و همكارانش را فراهم مي‌آورد. همكاراني كه بنا بر عادت به دلايل مختلف به خاطر بي‌نظمي‌هاي متوالي‌شان با وي به مشكل خورده‌اند. وقتي به فخيم‌زاده مي‌گويند مثلا آفيش حضور سر صحنه ساعت هفت صبح است، خودش سر ساعت مقرر سر لوكيشن آماده مي‌شود و تنها انتظار دارد كه عوامل ديگر هم طبق آفيشي كه به آنها اعلام شده در صحنه حضور داشته باشند. اگر متوجه شود كه يكي از عوامل ديرتر از زمان اعلام شده سر صحنه حاضر شده و موجب شده تا فيلمبرداري با تاخير انجام شود شاكي مي‌شود و با وي برخورد مي‌كند. چرا كه اعتقاد دارد يك نفر نبايد باعث علافي سي، چهل نفر از عوامل ديگر – چه بازيگر و چه ساير عوامل پشت صحنه- شود. او معمولا ارتباطش با عوامل در پشت صحنه فيلم‌ها و سريال‌هايش جالب و ديدني است. بعد از كات دادن عادت دارد با همكارانش خوش‌وبش كند و به آنها انرژي دهد. غذايش را سر يك ميز با آنها مي‌خورد. اگر متوجه شود نوع غذايش با ديگران فرق مي‌كند و كيفيت غذايش بهتر از ديگران است، مدير توليد كار را صدا مي‌زند و از او مي‌‌خواهد كه ديگر اين كار را تكرار نكند. اگر متوجه شود كه يكي از عوامل بعد از گذشت زمان قراردادش دستمزدش را نگرفته است به تهيه‌كننده‌اش اعتراض مي‌كند. هرگز از هيچ يك از عواملش حتي آنهايي كه به اصطلاح زيرآبي رفته‌اند كينه‌اي به دل راه نمي‌دهد. با مردمي كه براي ديدن پشت صحنه فيلمش در اماكن عمومي دورشان جمع شده‌اند با كمال احترام برخورد مي‌كند و... به هر حال آنهايي كه سابقه كار كردن با او را دارند هميشه از كه مجددا در پروژه‌اي ديگر با او همكاري كنند خرسند مي‌شوند. مقدمه نه‌چندان كوتاه اين مطلب را با مهدي فخيم‌زاده به عنوان كارگردان- بازيگر آغاز كردم و چون امير قادري بيشتر حرفه بازيگري در اين مطلب برايش مهم بود در ادامه به خصوصيات اخلاقي چند تن از بازيگران مطرح سينما و تلويزيون مي‌پردازم.

بازيگر متين و قدرتمند سينماي ايران كه پر از تجربه است و بحق لقب آقاي بازيگر را برايش انتخاب كرده‌اند. وي در پشت صحنه فيلم‌ها آنچنان باوقار و پرجذبه است كه اكثر اوقات جوانترها به او حسادت مي‌‌كنند. طبق عادت حرفه‌اي‌اش تمام عوامل را با عناوين آقا يا خانم صدا مي‌زند. هم‌صحبتي با او بسيار لذت‌بخش است. با اغلب افراد گروه ميانه‌اي گرم و صميمي دارد و گاه به اصرار آنها از خاطرات تلخ و شيرين سال‌ها تلاش در سينما و صحنه تئاتر، دوستي‌هاي پايدارش با هم‌نسلانش، خاطراتش با زنده‌ياد علي حاتمي و فيلم‌هايش، آرزوهاي دور و نزديكش، عشق به حرفه‌اش و همچنين همسر و فرزندانش و... حرف مي‌زند. از بدقولي به شدت ناراحت مي‌شود، اما حتي زماني كه ناراحت هم است شيرين و دوست‌داشتني است. عاشقانه جوان‌ها را دوست دارد والبته ساير مردم را. مي‌گويد به عشق مردم است كه همچنان در سينما فعاليت مي‌كند. هر روز صبح ساعت پنج از خواب بيدار مي‌شود و هميشه سر ساعت در صحنه فيلمبرداري حضور دارد.

خسرو شكيبايي

اكثرا آرام، ساكت و بي‌سر وصداست. لبخندهايش در بين اهالي سينما مشهور است. به طوري كه زماني كه مي‌خندد و جمله‌اي هر چند كوتاه مي‌گويد- كه به خاطر تن صدايش دلنشين است- بي‌نظير مي‌شود. هنگامي كه جلوي دوربين قرار مي‌گيرد حس خوبي را به ديگران منتقل مي‌كند. بيشتر اوقات سرحال و قبراق است و به همه انرژي مثبت مي‌دهد. تمرين كردن‌هايش كه معمولا به تنهايي و در گوشه‌اي از لوكيشن انجام مي‌شود از بازي‌اش جلوي دوربين ديدني‌‌تر است. شعر خواندن‌هايش بي‌نقص و جالب است و قابل توجه. عاشق شب‌كاري است و در صحنه‌هايي كه در شب فيلمبرداري مي‌شود سرحال‌تر از سايرين نشان مي‌دهد. امكان ندارد يك بار هم كه شده جمله «خسته‌ شده‌ام» را از زبان او بشنويد. به قول بعضي از همكاران مانند ساعت كار مي‌كند.

بازيگر خوش‌برخورد و خوش‌اخلاق سينماي ايران كه طي سال‌هاي اخير پله‌هاي ترقي را با موفقيت پيموده است، همچنان اخلاق حرفه‌اي‌اش را حفظ كرده است. برخوردهايش آنچنان دوستانه است كه هر كسي را به سرعت شيفته اخلاق خود مي‌‌كند. رابطه‌اش با افراد و گروه‌هاي مختلف فيلمسازي اكثرا همراه با احترام متقابل بوده است و دوستان زيادي در بين اهالي سينما دارد. در خارج از محيط سينما هم رفتارش محترمانه و قابل ستايش است. در انتخاب نقش‌هايش وسواس زيادي به خرج مي‌دهد و اين وسواس اكثرا به نفعش تمام مي‌شود. بسياري از نقش‌هايي را كه بازي كرده است دوست دارد و صراحتا از بازي در تعدادي از نقش‌ها ابراز پشيماني مي‌كند. همواره خوش‌قول است و سرقرارهاي كاري‌اش به موقع حاضر مي‌شود. پيشنهادات جديد كاري‌اش را با دقت بررسي مي‌كند و با اينكه مي‌تواند تلفني عدم اشتياقش از حضور در بعضي از فيلم‌ها را اعلام كند براي اداي احترام به تهيه‌كننده و يا كارگردان تعدادي از آن فيلم‌ها در دفتر توليد حضور مي‌يابد و علت عدم قبول همكاري‌اش را شفاهي بيان مي‌كند.

حامد بهداد

در زندگي خصوصي و بيرون از نقش‌هايش هم شبيه جوانان عصيانگر است. بسيار تند و با حرارت و هيجان حرف مي‌زند و معمولا دست‌هايش در القاي اين هيجان به ديگران به كمكش مي‌آيند. ديرتر از موعد كشف شده، اما اين مساله اصلا او را نگران نمي‌كند. رفاقت‌هايش هميشگي و متداوم است و يكي از دوست‌داشتني‌ترين بازيگراني است كه وقتي با او هم‌صحبت مي‌شويد از كلماتي كه بيان مي‌كند لذت مي‌بريد. يا حرفي را نمي‌زند و يا اگر چيزي بگويد يا قولي بدهد تا آخر پايش مي‌ايستد. همه نقش‌هايي را كه بازي كرده است به نحوي عاشقانه دوست دارد. عاشق و شيفته نحوه بازيگري مارلون براندو است و يكي از آرزوهايش ديدار با اوست. كه البته الان ديگر با مرگ اين بازيگر امكانپذير نيست! اعتقاد دارد هر حرفي را راجع به ديگران بايد رودرروي آن شخص بيان كرد تا تاثيرگذار باشد. با عوامل و گروه‌هاي متعدد فيلمسازي به سرعت ارتباط برقرار مي‌كند و دوستانه‌ترين برخوردها را با آنها از خود بروز مي‌دهد. مردم را به خاطر مردم دوست دارد و بازيگري را به خاطر خودش. در انتخاب نقش‌هايش بسيار سختگير است و اگر با نقش پيشنهادي كنار نيايد با صراحت آن را رد مي‌كند. او بازيگري است كه قطعا از آينده چشمگيري برخوردار خواهد بود.

ميترا حجار

در زمان حضورش در ايران يكي از پركارترين بازيگران زن سينما در دهه اخير محسوب مي‌شد، اما افسوس كه اكنون دور از عالم سينما در آمريكا اقامت دارد. براي او بيش از هر چيز نقش‌هاي پيشنهادي‌اش اهميت داشت و اولين چيزي كه به ذهنش مي‌رسيد چگونگي ارتباط برقرار كردن با آن نقش بود. براي ايفاي نقش در فيلم زمستان است ساخته رفيع پيتز يك ماه قبل از شروع فيلمبرداري به مدت سه هفته تمام با لباس مخصوص كارگردان شامل چادر و مانتوي كارگري هر روز به كارخانه پاتن جامه مي‌رفت و مانند بقيه كارگرها به دوخت و دوز و خياطي مشغول مي‌شد و برخورد دوستانه و صميمانه‌اش با آنها باعث شده بود كه وقتي گروه براي انجام فيلمبرداري به آنجا رفتند هيچ يك از كارگران زن نمي‌دانستند كه او بازيگر نقش اول فيلم است و همگي او را به عنوان يكي از همكارانشان مي‌شناختند. نوع رفتار و برخورد حجار با عوامل پشت صحنه نيز آنچنان صميمانه و همراه با دوستي بود كه هيچ‌كس فكرش را هم نمي‌كرد ممكن است او نيز روزي عصبي و پريشان شود. اما در يكي از روزهاي برفي و سرد زمستان همان ايام در شهر اراك در حين فيلمبرداري سكانسي از فيلم كه اتومبيل پليس در نمايي باز- لانگ شات- به كلبه محل اقامت او نزديك مي‌شد و خبر مرگ شوهرش را مي‌داد به اين دليل كه اين پلان بيش از 10 بار تكرار شده بود و هر بار كه حجار دليل تكرار آن را از كارگردان مي‌پرسيد جوابي نمي‌شنيد، ناگهان عصباني شد و فيلمبرداري را متوقف كرد و اين عصبانيت باعث شد تا همان برداشت دهم از نظر كارگردان OK اعلام شود. به هر حال سوز و سرماي بيش از حد زمستان آن سال در شعله‌ور شدن عصبانيت او قطعا بي‌تاثير نبوده است، چرا كه بلافاصله پس از اين اتفاق عوامل گروه مجددا با چهره خندان او روبه‌رو شدند. 

( پایان قسمت اول - در قسمت بعدی، خاطرات افشین رضایی از محمدرضا گلزار، اکبر عبدی، علیرضا خمسه، اندیشه فولاوند و امین حیایی مرور می‌شود. )