امید غیائی : چرا پرداختن به سینمای کیومرث پوراحمد اینقدر سخت است؟! سینمائی که به شدت ایرانی است.فیلمسازی که با قصه های مجیدش در سیما بزرگ شدیم و سرنخش را تا ته دنبال می کردیم و با شب یلدایش در سینما قد کشیدیم و دیدیم که فضای محدود چیزی نیست که کارگردانی کارکشته در پرداخت ایده هایی اینچنین برای بیان آنها اسیرش شود. کیومرث پوراحمد در شب یلدا نگرانیها و درگیریهای درونی و نمود بیرونی کسی را به نمایش گذاشت که شخصیتش به شدت "اینجائی" بود و در این بین دچار تردیدی ویران کننده از نوع "آنجائی" اش شده بود. و من هنوز غصه این را می خورم که چرا همین جا فیلم تمام نشد و"حامد" مان را تبدیل به نمادی از خیانت دیدگی و ویرانی بعدش نکرد. این همان بلائی ست که این بار به نوعی دیگر گریبان فیلم آخر او یعنی "اتوبوس شب" را گرفته. این "شعارزدگی" مطمئنا به ضرر فیلمی اینچنین ایرانی با تمام خصلتهای آن نخواهد بود اما به عنوان مزیت هم نمی شود آن را در نظر گرفت. شعارهایی بعضا به شدت مستقیم.
بار اول فیلم را در جشنواره فجر سال گذشته دیدم. به خیالم خستگی ناشی از کار روزانه و از این سینما به آن سینما شدن و صف های طولانی و گاه بی برنامگی باعث آن شده که فیلم آن طور که باید به نظرم خوب نیاید. اما ابنبار بدون هیچ کدام از عوامل بازدارنده بالا بازهم لذتم "ناتمام" ماند .
"اتوبوس شب" به عنوان اولین تجربه کارگردانش(البته به غیر از فیلمی کوتاه) در ژانر جنگ فیلم خوبی است اما وقتی نگاهی به نام سازنده آن می اندازید و متوجه می شوید که آن را چه کسی ساخته قدری توی ذوقتان می خورد. در اینکه کار به خاطر پیدایش قدری حرفه ای گری در سینمای ایران و به اندازه خودش خوب هست شک نکنید. اسامی و عنوانهای جدیدی توجه مان را جلب می کند که نشان از نگاه حرفه ای پور احمد به این قضیه دارد. حضور کسی مثل حسن شکاری به عنوان گسترش دهنده داستان و شخصیتها از روی داستان کوتاهی از حبیب احمدزاده که شخصیت اصلی فیلم عیسی برگرفته از خود اوست. تمام اینها یعنی اینکه پوراحمد خواهان کاری تمام و کمال است. اما شعارهای جاری در فیلم درجاهایی آنقدر رو و سرراست می شود که به نوع نوشتن آنها شک می کنید. قبول دارم که شعار یکی از مولفه های بیشتر(نه تمام) فیلمهای جنگی است.مخصوصا فیلمهایی که قصد بزرگنمائی و قهرمان پروری های آنچنانی را داشته باشند ولی کسانی که فیلم را دیده باشند مطمئنا متوجه حضور بیخودی این شعارها در این اثر شده اند چرا که فیلم به هیچ عنوان نه قصد قهرمان پروری دارد و نه بزرگنمائی های آن چنانی. کاش پوراحمد به گفته خودش جمله عیسی را وقتی برای اولین و آخرین بار در حضور تماشاچی تیراندازی می کند و می گوید:"چرا می کشیم" را از فیلم حذف می کرد و ایده جهان بدون مرزش را در پس همان دورگه بودن "فاروق" و تنفر از "حزب" در عراق را در همان دیالوگهای ردوبدل شده بین فاروق و افسر استخبارات و اینکه "این اسرا راضی به اسارت هستند" پنهان می کرد و دیگر ماجرا را به خوردن "فالوده شیرازی" و "ام کلثوم" نمی کشاند. وجود عنصر"زن"در اینگونه فیلمها یکی از ترفندهای است که فیلمنامه نویسان به منظور تلطیف فضای جاری از آن استفاده می کنند. اما در این جا فقط حضور الناز شاکردوست را میتوان به عنوان نا تمام ماندن حضور آدمهایی مثل عماد با معلوم شدن قضیه باردار بودن او در نظر گرفت.موردی که ای کاش اصلا رو نمی شد و قضیه همانجا با دادن نامه تمام می شد. ایده نماز خواندن اسیر جنگی در آن وضعیت به نظرم یکی از بهترین "اشاره های" فیلم بود. می دانید چرا؟ چون در سکوت تمام برگزار شد و "دادش" نزدند.
اما با تمام این تفاسیر چرا اتوبوس شب فیلم دلنشینی است؟ اثر ایده های ناب و بکری هم دارد که به جرات در روند رو به سامان فیلم تاثیر به سزایی دارند و این همان پختگی پوراحمد بعد از دو شکست قبلی اش است. "بند" به عنوان یکی از پیش برنده های اصلی خط سیری داستان در تمام لحظه های فیلم به خوبی توانسته حس اسارت در آن بی مکانی های روی مین های ضدنفر و سرگشتگی های عیسی در نخلستان و دست دادن عماد و سیروان را منتقل کند. "چشم بند" ها ابتدا همانقدر ابتدائی به نظر می آمد که اسرا نتوانند ببینند چه کسانی دارند آنها را جابجا می کنند ولی وقتی عماد در آن تلالو بی نظیر پلاک و تکاندن خاک از آن زخمی شد و چشمانش را با چشم بند سفید(چه فرقی میکند باند یا پارچه؟! شما جهان را دیگر نمی بینید) بستند این ایده آن قدر سرحال ام آورد که برایش دست زدم. قضیه شلیک نشدن حتی یک گلوله در فیلم روبروی تماشاچیان ایده ایست که حتما از کسی مثل کارگردانش بر می آمد و در کار نبودن هیچ انفجاری به قصد هراسناک کردن ماجرا در فیلم، آن هم در این گونه فیلمها جسارتی است که پوراحمد به خرج داده تا در کنار فیلمبرداری خوب فیلمش کار به پایان برسد. حدود یک سوم فیلم در فضایی به محدودیت اتوبوسی در حال حرکت می گذرد که نه ماکت است و نه صحنه پردازی شده. در این میان کار فیلمبرداری مهدی جعفری وقتی به چشم می آید که در مواقعی دوربین چرخشهای جسورانه گاهی تا 180 درجه دارد. تکانهای ناشی از حرکت اتوبوس در مواقع دوربین روی دست به تمامی توانسته فضای تنش زای میان آدمهای فیلم را به نمایش بگذارد.تنش درونی نوجوانی که دو شبه از بچه ای 16 ساله به مردی 16 ساله تبدیل شده و به اندازه " یک کشیده " قد کشیده.
به نظر شما پوراحمد کارگردان قابلی است در بازی گرفتن از بازیگرانش یا بازیگران در فیلمهای او سنگ تمام می گذارند؟! حتی یک بازی تصنعی هم در فیلم نیست. خسروشکیبائی با آن گریم ناآشنایش انقدر دوست داشتنی است که تلخی اش را فراموش می کنید و حس پدرانه اش را در سروسامان دادن به اوضاع حتی در اسیری را می ستائید. و از میانه های فیلم دیگر این محمدرضا فروتن نیست که روبروی شما بر پرده ظاهر شده بلکه عراقی دورگه ایست به نام "فاروق". مهرداد صدیقیان پدیده ایست که امیدوارم به راهش به همین شکل ادامه بدهد تا او را بیشتر ببینیم و در موردش حرف بزنیم.استعدادی که مطمئنم ادامه دار است.