- سینمای ما - بابک صحرایی: مرتضی شایسته،رئیس اتحادیه تهیه کنندگان و توزیع کنندگان سینمای ایران،یکی از شاخص ترین تهیه کنندگان سه دهه اخیر سینمای ماست.او در کنار تولید بخشی از ارزشمندترین فیلم های ایرانی ، نقش مهم و سازنده ای در عرصه های صنفی و مدیریتی سینمای ایران داشته است.او با حضور مدبرانه اش در بزنگاه های فرهنگی و اقتصادی سینما در طی این سالها نقش تعیین کننده ای در حل مشکلات و همچنین ارتقا سطح کیفی سینمای ایران ایفا کرده است.گفتگوی ما با مرتضی شایسته پر است از حرف های ناگفته و مباحث مهم که قطعا برای مخاطبان سینمای ایران جالب خواهد بود

+تعريف شما از يک فيلم خوب، چيست؟


فيلم خوب به نظر من فيلمی است که از نظر ساختار سينمايی مستحکم باشد و استانداردهای ساخت از لحاظ کارگردانی، فيلمبرداری و مسائل ديگر در آن رعايت شده باشد و از نظر مضمون نيز دارای محتوايی جذاب باشد و از همه مهمتر اينکه ارتباط خوبی با مردم برقرار کند. مجموعه اين معيارها در کنار يکديگر دارای ارزشند. مثلا اگر فيلمی از جهت ساختار و موضوع خوب باشد اما نتواند مخاطب را جذب کند، جايی از کار ايراد دارد. فيلم بايد برای مردم ساخته شود و بتواند که چراغ سالن های سينما را روشن نگه دارد.


+يعنی به نظر شما اگر فيلمی دارای تمام استانداردهای سينمايی باشد اما با مردم ارتباط برقرار نکند، شما آن را فيلم خوبی نمی دانيد؟


چنين فيلمی شرايط لازمه را دارد، اما دارای شرايط کافی نيست.بايد در تمام مجموعه، اتفاق های لازمه بيفتد. فيلمی که قرار باشد در آرشيو و انبار نگه داشته شود،ارزشی ندارد.


+معمولا فيلم ها را به گروههايی همچون فيلم تجاری، فيلم هنری، فيلم جشنواره ای و ... تقسيم بندی می کنند. آيا با اين دسته بنديها موافق هستيد؟


اگر قرار است دسته بندی ای صورت گيرد، اين مسأله بايد قبل از اکران فيلم انجام شود. اينکه يک فيلم اکران شود و مثلا در گيشه شکست بخورد و بعد از آن بگوئيم که مثلا اين اين فيلم، هنری يا برای مخاطب خاص است، غلط است. مثل يک تيمی داخل زمين شود و ببازد و بعد بگويد اصلا ما قرار نبوده ببريم و تاکتيک ما اين بوده که شکست بخوريم.


+فيلم های بسياری داريم که جوايز خوبی را در جشنواره های خارجی کسب نموده اند اما در برخورد با مخاطب داخلی، به شدت شکست خورده اند و گويا سليقه داوران جشنواره های خارجی چندان با ذائقه مخاطب ايرانی همخوانی ندارد. شما ارزش يک فيلم را در جلب نظر جشنواره ها می دانيد يا جلب توجه مردم؟


اولويت در اين است که يک فيلم اول مخاطب داخلی را جذب کند و بعد به موفقيتش در جشنواره فکر کنيم. اينکه يک فيلم بدون اينکه خدشه ای به فرهنگ و سنن هويت ملی ما وارد کند و در خارج از کشور نيز موفق باشد برای همه ما خوشحال کننده است اما بايد مراقب باشيم که در دام جشنواره ها گرفتار نيفتيم. اينکه برای خوشايند جشنواره ها فيلم بسازيم، گرفتاری در دام است و باعث می شود رفته رفته ما از درون تهی بشويم و تبديل می شويم به پيمانکار يا مقاطعه کاری که براساس سفارشات، فيلمی را توليد می کنيم. بهترين روش اين است که ما سمت و سوی نگاهمان به داخل کشور و مردممان باشد و اين موضوع ملی بصورت جهانی و بين المللی بيان شود.


+شما بر اين عقيده ايد که بخشی از سينمای ما به دام جشنواره ها افتاده است؟


بخشی از سينما نه اما برخی از فيلمسازان ما گرفتار اين دام شده اند و عملا ديگر از سينمای ايران خارج شده اند. فيلمسازانی که ديگر سينماگر ملی و ايرانی نيستند و بيشتر فيلمسازان صادراتی اند. فيلمسازی که مدتهاست فيلمی از او در ايران اکران نمی شود، ديگر از چرخه اقتصاد سينمای داخل خارج می شود و ما بايد مراقب اين مسأله باشيم. آن فيلمسازی برای من مطلوب است که فيلم اش را برای کشور خودش بسازد و فيلمش اين توان را نيز داشته باشد که در دنيا نيز مورد احترام باشد. فيلمسازی که با سينمای داخل کشور قطع رابطه کرده باشد، ديگر يک فيلمساز ملی نيست. اين کار در حوزه فرهنگ، يک حرکت اشتباست. متأسفانه اين اتفاق برای برخی از همکاران ما افتاده است در صورتی که يک فيلمساز اصيل بايد اصالت خود را حفظ کند و تن به خواسته خارجی ها ندهد و بر هويت ملی خود پافشاری کند.



+در طی سالهای اخير، برخی از فيلم های ايرانی در رقابت با فيلم های شاخص ساخته شده توسط بزرگان سينمای جهان، جوايز ارزنده ای را کسب کرده اند و طبيعتا آبرو و اعتبار بسياری برای سينمای ايران در دنيا به ارمغان آورده اند. آيا اين اتفاق تأثير مثبتی بر روند اقتصادی و فرهنگی سينمای ايران داشته است يا خير؟


ما از جشنواره های خارجی هيچگونه بازدهی اقتصادی نداشته ايم اگر هم درآمدی حاصل شده که خيلی اوقات نيز در موردش مبالغه شده است وارد چرخه اقتصادی سينمای داخل کشور نشده است.


+آيا موفقيت های اين فيلم ها باعث شده اند که بازار خوبی برای فيلم های ايرانی در خارج از کشور فراهم شود؟


وقتی فيلم های ايرانی در جشنواره ها به موفقيت رسيدند موقعيت خوبی برای سينمای ايران در جهان ايجاد شد. اما بعد از آ ن مراحل ديگری وجود داشت که ما بتوانيم از اين موفقيت های فرهنگی استفاده های مطلوبی کنيم و توان اقتصادی سينمای ايران را قوی کنيم اما متأسفانه اين اتفاق نيافتاد و با تغيير مديران، برنامه ها ناقص ماندند و تکميل نشدند.


+ما چه استفاده هايی می توانستيم بکنيم که نکرديم؟


ما از موفقيت فيلمسازان بزرگمان در جشنواره ها بايد برای برقراری ارتباط با کمپانی ها و شرکت های فيلمسازی و پخش فيلم در جهان استفاده می کرديم که اين فرصت را از دست داديم. بايد موقعيتی ايجاد می شد که فيلم های ايرانی به اين کمپانی ها برای پخش در جهان فروخته شوند که اينگونه نشد. اگر هم انجام شد در حد بسيار پائينی بود.


+شما با خصوصی سازی سينما موافقيد؟


صددرصد. تنها راه نجات اقتصاد سينما، خصوصی سازی آن است.


+بر اين عقيده ايد که بخش دولتی کاملا از سيستم اقتصادی سينما خارج شود يا نه بعنوان اسپانسر و حامی حضور غيرمستقيم داشته باشد؟


وظيفه دولت بسترسازی، آماده کردن زيرساختها، پشتيبانی و حمايت است و تنظيم قواعد و راهکارهايی که باعث کمک به بخش خصوصی شود


+معضل اصلی و مشکل بزرگ بخش خصوصی را در چه می بينيد؟


. در حال حاضر بخش خصوصی از نظر مالی شرايط سختی را می گذراند و حمايتهای مناسبی صورت نمی گيرد. از طرفی در بسياری از جاها فيلم های ايرانی بدون پرداخت حقوق سازندگانش نمايش داده نمی شود. بحث کپی های غيرمجاز نيز يکی از مشکلات بزرگ بخش خصوصی سينمای ماست.



+حرکت هايی که برای جلوگيری از کپی شدن غيرمجاز فيلم ها انجام شد و مديريت اصلی اش هم برعهده شما بود، به کجا انجاميد؟


نتيجه اين حرکت فوق العاده بود و سينمای ايران را از سقوط نجات داد. ما زمانی که وارد اين ماجرا شديم ديگر در دفاتر سينمايی يک حالت رکورد و سکون ايجاد شده بود. آرام آرام اين حرکت آغاز شد. نيروی انتظامی و قوه قضائيه هم کمکهای بسياری کردند و قاچاقچی ها و سارقين بسياری دستگير شدند. اما هنوز هم با آن شرايط ايده آل مطلوب فاصله داريم. به عقيده من يک فيلم خوب پتانسيل اين را دارد که حداقل 2ميليارد تومان فروش داشته باشد. هنوز سه چهارم اين درآمد در چنبره بهره برداری غيرقانونی به يغما می رود. يعنی اگر من تهيه کننده از يک فيلم درآمد مناسبی داشته باشم با توان بهتری به کارم ادامه می دهم. ما هنوز از پخش فيلم هايمان مکان ها و در مراسم های عمومی بسياری از نهادها، پولی دريافت نمی کنيم. به نظر من بخش خصوصی با سختی و مرارت به روی پای خود ايستاده است.


+چه نگاهی به خانه سينما داريد؟


خانه سينما خانه اصناف سينمای ايران است و اگر درست مديريت شود می تواند بخش زيادی از مشکلات عمومی سينما را برطرف کند.


+آيا همدلی مناسبی ميانه اتحاديه تهيه کنندگان و خانه سينما وجود دارد؟


در حال حاضر فکر می کنم مشکل خاصی وجود ندارد. ما از هيأت مديره و مديرعامل فعلی اعلام حمايت و پشتيبانی کرده ايم. قبل از اين نيز ما مشکل خاصی نداشتيم. اصولا افراد مشخصی هستند که تلاش می کنند بين اتحاديه و خانه سينما اختلاف و جدايی ايجاد کنند چون از اين مسأله بهره می برند.


+چه بهره ای؟


اينکه اتحاديه بعنوان يک صنف تأثيرگذار به فضای مناسبات و تصميم گيريهای خانه سينما وارد نشود تا آنها بتوانند به راحتی کارهای خود را جلو ببرند. اما اتحاديه هميشه خودش را حامی و خدمتگذار سينمای ايران می داند. بيشترين خدمت را تهيه کننده ها به سينما می کنند. آنها هستند که با پول و سرمايه و جوانی شان را وقف سينمای ايران کرده اند اگر تهيه کننده‌ها نباشند سينمايی وجود ندارد. ما در اتحاديه بسيار مراقبيم که رابطه مان با خانه سينما رابطه ای صحيح و اصولی و صميمانه باشد.


+در جامعه سينمايی در مورد نحوه پخش و اکران فيلم ها صحبت های بسياری می شود. آيا چيزی بعنوان مافيای پخش يا مافيای اکران در سينمای ايران وجود دارد؟


اقتصاد سينمای ايران آنقدر ضعيف است که اين صحبت ها واقعا حرفهای واهی بيش نيستند. تعداد فيلم هايی که در حال حاضر توليد می شوند با تعداد فيلم هايی که به اکران می رسند همخوانی ندارند. تعداد بسياری از فيل های توليد شده پشت اکران و يا حتی پشت در دفتر پخش ها می مانند اشکال ديگر اين است که سينمادارها تعداد بسياری از فيلم ها را اصلا اکران نمی کنند و تصور فيلمساز همکار ما و عزيز ما اين است که حتما جريانی پشت اين قضيه است در صورتی که هيچ جريانی وجود ندارد. سينمادارها دنبال اکران فيلمی هستند که برايشان سودآور باشد.


+در نظر شما بعنوان رئيس اتحاديه تهيه کنندگان و توزيع کنندگان، هيچ خط قرمزی برای اکران و توزيع برخی از فيلم ها وجود ندارد؟


به هيچ عنوان. هر فيلمی که از حداقل های اکران برخوردار باشد، به نمايش درخواهد آمد. برخی در مواجه با مردم دچار توهمند و فکر می کنند فيلمشان بايد پانصد ميليون تومان، يک ميليارد تومان بفروشد و وقتی اين اتفاق نمی افتد شروع می کنند به بدگويی. واقعيت اين است که مردم با کسی تعارف ندارند. يک فيلم فيلمسازی صد ميليون تومان می فروشد و فيلم بعدی اش می آيد و هشتصد ميليون تومان می فروشد. اين مردمند که تصميم می گيرند هر فيلمی را به چه اندازه ای ببينند. اين ديگر نه جريانی دارد و نه مافيای. بحث انتخاب مردم است. تعداد سالن های ما در حداقل ممکن است و با اين تعداد سالن ها و ميزان فيلم های توليد شده، اين صحبت ها هميشه وجود خواهد داشت. بهمين خاطر همکار عزيز بنده که فيلمش پشت در اکران مانده است، حق دارد که ناراحت شود. او هم زحمت کشيده، هزينه کرده، بدهی دارد. من هم فيلمی داشته ام که سر اکرانش دعوا بوده و فيلم ديگری هم دارم که پس از مدت ها هنوز اکران نشده است. تمام دفاتر سينمايی درگير اين قضايا هستند. آنهايی که حرفه ای هستند و با مناسبات سينمايی آشنايند، به اين مسائل آگاهی دارند. سينما دار هم حق دارد. اگر دو فيلم اکران کند که نفروشد، ورشکست می شود.


+يعنی به هيچ عنوان چيزی به اسم مافيای توزيع وجود ندارد؟


شما ببينيد الان 5 فيلم اکران می شود از 5 دفتر. مثلا يک فيلمی داريم که از همين الان اکثر سينماها خواستار اکرانش هستند و از طرف ديگر فيلمی هم داريم که مشکل اکران دارد و کسی اسمش را هم نمی آورند. همين الان خيلی از فيلم های پرفروش اکران شده برای دفاتر ديگرند. همين دفاتر 10 فيلم اکران نشده هم دارند. يعنی سينمادار فيلمی که به پرفروش بودنش اميد دارد را قرارداد بسته که اکران کند و از طرف ديگر 10 فيلم ديگر را می گويد نمی توانم اکران کنم.


+مسأله ديگری که خوب است به آن بپردازيم، بحث ستاره های سينماست.شما چه نگاهی به ستاره ها و استفاده از آنها در فيلمهايتان داريد؟ آيا شما اعتقاد مستقيمی به استفاده از ستاره ها برای موفقيت فيلمهايتان داريد؟


اگر فيلمنامه ای اقتضا کند که نقش هايشان توسط ستاره ها ايفا شوند،بله. چرا که نه. همه اين اعتقاد را دارند و اعتقاد درستی هم است. مثل تيمی که نياز دارد از يک گلزن خوب استفاده کند تا برنده شود.


+به نظر شما ستاره‌هاي حال حاضر سينماي ايران چه كساني هستند؟


بدون ترتيب و اولويت نام مي‌برم. ستاره‌هاي ما عبارتند از محمدرضا گلزار، هديه تهراني، امين حيايي، پرويز پرستويي، مهناز افشار،‌ بهرام رادان، محمدرضا فروتن، نيكي كريمي، فاطمه معتمدآريا و افسانه بايگان.


+در ميان كارگردانهايي كه با آنها همكاري كرده‌ايد،‌ بيش از همه با آقاي ايرج قادري، آقاي مسعود كيميايي و آقاي سامان مقدم همكاري داشته‌ايد. آقاي قادري و آقاي كيميايي از كارگردان‌هاي پيشكسوت و بزرگ سينماي ايرانند و سامان مقدم از كارگردانان جوان و خلاق سالهاي اخير است. دليل اين همكاري‌هاي پربار و نگاه شما به ايشان چيست؟


هرسه اين عزيزان از كساني هستند كه علاقه بسياري به ايشان دارم. برايم عزيز و محترمند چون علاقه در تداوم يك همكاري نقش بسياري دارد. آقاي قادري و كيميايي از كارگردان‌هاي بزرگ و صاحب سبكي هستند كه سالهاي سال است مشغول فعاليتند. آقاي مقدم هم از كارگردانهاي جوان وخوش آتيه سينمای ماست. خوشحالم که با اين عزيزان کارهای شاخص و ماندگاری را توليد کنيم. رابطه صميمانه ميان ما يکی از دلايل اصلی ادامه همکاريهای ما بوده است.


+در خبرها آمده بود که تهيه کنندگی فيلم آخر مسعود کيميايی به نام شريک را بر عهده داريد. «شريک» در حال حاضر در چه مرحله ای قرار دارد؟


هنوز مشغول گفتگو درباره مقدمات کار هستيم و هنوز به يک جمع بندی کامل نرسيده ايم. با توجه به قدرت و هنری که آقای کيميايی دارد بر اين عقيده ام که بايد فيلمی ساخته شود که هم از نظر هنری و هم از جهت فتح گيشه در جايگاه بسيار بالايی قرار داشته باشد چون آقای کيميايی اين توان را دارد.


+امکان دارد که اين همکاری منتفی شود؟


اميدواريم که منتفی نشود. بحثهايی که با آقای کيميايی داريم بحث های درون گروهی است که در جهت ارتقاء کار انجام می شود.


+فيلم «شريک» هنوز بصورت جدی کليد نخورده است؟


در دفتر ما نه. اگر قرار باشد که در خدمت آقای کيميايی باشيم اميدواريم که همه چيز به بهترين شکل ممکن انجام شود. اگر هم که خودشان بصورت مستقل فيلم را توليد کنند که برايشان آرزوی موفقيت می کنيم در آن صورت که در کنار ايشان خواهيم بود. رابطه ما با آقای کيميايی رابطه يک تهيه کننده با يک کارگردان نيست. يک رابطه صميمانه است و اينجا دفتر خود آقای کيميايی است ومتعلق به ايشان است و برای ما افتخاری است که در خدمت ايشان باشيم. آقای کيميايی از سرمايه های کشور ايران است و بايد سالها تلاش شود تا نامی مثل مسعود کيميايی خلق شود. لذا من هم بعنوان يکی از اهالی سينما اينکه بتوانم در کنار ايشان باشم و همراهشان باشم برای حکم يک وظيفه را دارد. هرجا که ايشان فيلم بسازد، ما در کنارشان خواهيم بود.


+رابطه شما با آقای ايرج قادری به چه شکلی است؟


رابطه ما با آقای قادری نيز رابطه بسيار صميمانه ای است. آقاز قادری هميشه برای ما عزيز و محترم است و هر وقت که احساس کنيم می توانيم در کنار ايشان باشيم با جان و دل همراهشان خواهيم بود. آقای قادری نيز از سرمايه های سينمای ماست و علاقه ما به ايشان ربطی به همکاری کردن يا همکاری نکردن ندارد. ما ايشان را بسيار دوست داريم و دوستی و همکاری با ايشان باعث افتخار ماست.


+با آقای سامان مقدم چطور؟


سامان مقدم برای من مثل يک برادر و رفيق است و از ابتدا پشتيبان و همراه او بوديم و اين رابطه هميشه ادامه خواهد داشت و سامان هر زمانی که بخواهد کاری انجام دهد در کنارش خواهيم بود. آنهايی که با ما همکاری کرده اند از روحيه ما خبر دارند. شايسته ها سخت از کسی می برند.


+می خواهم کمی درباره کنعان صحبت کنيم. فيلمی که به حق شايسته اين بود که نماينده ايران در مراسم اسکار باشد و اين روزها نيز مورد استقبال مردم و منتقدين قرار گرفته است. چه نگاهی به کنعان داريد و اگر به اسکار می رفت چه اتفاقی برايش می افتاد؟


کنعان قابليت حضور در اسکار را داشت و در اکران داخلی نيز با موفقيت چشمگيری روبرو شده است. به هر حال در جشنواره و بعضی جاها نسبت به اين فيلم کم لطفی هايی صورت گرفت. احساس می کنم که دوستان ما به شدت تحت تأثير چند نام خاص قرار دارند و توجه مناسبی به ديگر فيلمسازان ندارند و به سادگی از آنها می گذرد. به قول شهيد بهشتی بهشت را به هبها می دهند نه به بهانه. ما بايد به فيلم بها بدهيم نه به فيلمساز. فيلمساز هم برای ما مهم است همه عوامل يک فيلم مهمند اما اينکه هر چه بسازد، به به و چه چه کنند، درست نيستند. بر اين عقيده ام که خيلی از فيلمسازان جوان و قديمی ما، آنچنان که بايد وشايد مورد توجه قرار نگرفته اند. مثلا کسی مثل آقای کيميايی. واقعا حق طلب در مورد ايشان اداد نشده است. مثلا به راحتی از کنار فيلم هايی از ايشان مثل ردپای گرگ، دندان مار و سرب گذشته ايم. يا فيلمساز جوانی مثل سامان مقدم که فيلم شاخصی همچون کافه ستاره را می سازد. اگز اين فيلم ساخته شخص ديگری بود ببينيد چه ها می کردند و چقدر به آن بها داده می شود. آن را به تمام دنيا عرضه می کردند اما هيچ توجهی به کافه ستاره نشد. يا فيلم صد سال به اين سالها. سامان مقدمی که موقعيت اين را دارد که از ايران برود و به راحتی از کشور فيلم بسازد اما به خاطر علاقه به سرزمينش با تمام بی مهری کنار آمده است. صد سال به اين سالها واقعا فيلم سالمی است اما دچار تفسيرهايی نابجا شده است. برای ما مشخص است که اگر برخی نام ها مثلا در جشنواره فيلمی داشته باشند، حتما بايد جايره ای بگيرند. مسأله ديگر اين که امکانات جاهايی مثل بنياد فارابی، حوزه هنری، شهرداری و بسياری مکانهای ديگر تنها در اختيار سه چهار نفر خاص است. اگر قرار است بهايی داده شود، به همه بها دهيم. همين آسودگی خاطر اين افراد از اينکه هر چه بسازند مورد توجه قرار خواهد گرفت، باعث افت ونزول آثارشان شده است. بايد بيش از اينها از کارگردانهای قدرتمندی مثل ايرج قادری، مسعود کيميايی، سامان مقدم، محمدرضا اعلامی، سيروس الوند و خيلی فيلمسازان ديگر ياد کنيم و برايشان ارزش قائل باشيم. يک صدم امکاناتی که در اختيار آن آقای خاص قرار می گيرد، اگر به مثلا سامان مقدم داده شود، سامان مقدم فيلمی جهانی می شازد. امکاناتی که در اختيار آن آقايی قرار می گيرد که هميشه هم به همه چيز اعتراض دارد و من اسمش را گذاشته ام آقای طلبکار، اگر يک صدمش در اختيار آقای کيميايی يا قادری قرار بگيرد، خواهيد ديد که چه فيلم هايی ساخته خواهند شد.


+سئوال آخر اينکه جديدترين پروژه ای که در دست داريد چيست؟


فيلمی در حال حاضر در دست توليد دارم فيلمی است به نام ماشاالله خان دربارگاه هارون الرشيد. فيلمی به کارگردانی آقای محمدرضا اعلامی که براساس کتابی از ايرج پزشکزاد نوشته شده است. اين پروژه، پروژه بسيار سنگينی است و در مراحل پيش توليد آ ن قرار داريم و فکر می کنم با ساخت اين فيلم، نمره خوبی به من داده شود.


+ساخت ماشاالله خان چه زمانی به پايان می رسد؟


سعی می کنيم که در همين سال جاری به اتمام برسد.