گزارش كامل نشست نقد و بررسي «به آهستگي»

مازیار میری در نشست نقد و بررسی فیلم سینمایی "به آهستگی" که صبح امروز با حضور محمدرضا فروتن و غلامعباس فاضلی (منتقد میهمان) در خبرگزاری "مهر" برگزار شد، درباره ریتم و یکدستی موجود در کل اثر گفت: "فیلمنامه فریدون شهبازی یکدست و خوب نوشته شده بود و همین مساله روی وجه اجرایی آن نیز تاثیر مثبت گذاشت. نکته دیگر اینکه، من پیش از آنکه کارگردان باشم، تدوینگرم و در همین رشته هم تحصیل کرده ام. البته من موافق این نبودم که خودم فیلم را تدوین کنم. چون وقتی کارگردان فیلم خودش را تدوین می کند ریتم اثر یا کند می شود یا بسیار سریع. من سعی کردم ریتم یکدست و روان و در عین حال موجز باشد. چون به این مساله توجه داشتم که بیننده حوصله اش سر نرود، بنابراین سعی کردم فیلم در مدت زمان کوتاهی حرف خود را بزند." ميري گفت: من کشف و شهود را دوست دارم و سعی می‌کنم در آثارم این اتفاق با استفاده از تم سفر بیفتد. در فیلم‌هایم به مساله حقوق از دست‌رفته آدم‌ها اشاره می‌کنم تا شاید این موجب شود افراد حق خود را به دست آورند.
وی درباره اینکه آدم های فیلم سر جای‌شان قرار دارند و محله به واسطه بازشناخت کامل شخصیت ها بسیار خوب از آب درآمده است، خاطرنشان کرد: "در فیلمنامه "به آهستگی" شخصیت ها تقریبا درآمده بودند و به همین دلیل بازشناخت شخصیت ها چندان دشوار نبود. من از نقدهای مختلفی که درباره وجوه گوناگون فیلم نوشته شده تشکر می کنم و به خصوص این تعبیر که محله شخصیت اصلی فیلم "به آهستگی" بهترین محله به جهت دراماتیک و ملموس بودن شخصیت های یک فیلم بوده، برایم بسیار جالب توجه بود."
کارگردان "به آهستگی" ادامه داد: "ما سال ها قبل پس از بازگشت به ایران به دلیل مشکلات خانوادگی در محله ای ساکن شدیم که به جهت شرایط و مشخصات فرهنگی و رفتاری آدم ها چیزی شبیه همین محله بود. بنابراین از این نوع محله ها و دغدغه های آدم های ساکن در آن شناخت داشتم. محمود هم یکی از افراد همین نوع محله هاست."
غلامعباس فاضلی از میری درباره بازیگردانی و انتخاب بازیگرانش پرسید که وی توضیح داد: "این روزها می خوانم که برخی منتقدان درباره ارائه بازی متفاوت از محمدرضا فروتن می نویسند که من می خواهم کارگردانی خود را به رخ بکشم. ولی حقیقت این است که در دستیابی فروتن به این نقطه که بازی متفاوتی ارائه کند، او انگیزه و شوق زیادی داشت و همین مساله موجب شد بازی وی به خوبی دیده شود. من اعتقاد دارم تمامی عوامل باید حرفه ای و به خوبی کار خود را بلد باشند تا اثر برای مخاطب خوب جلوه کند. بنابراین من سراغ نابازیگر نرفتم، بلکه به بازیگری فکر کردم که نخواهد بازی کند و انگیزه فروتن برای اثبات خودش در این نقش متفاوت، موجب ارائه بازی خوبی از شخصیت محمود شد. از طرف دیگر، من معتقدم بازیگر ویترین یک فیلم است و فیلم هایی که بر پایه اندیشه استوار است نباید خود را به تعداد محدودی از مخاطب منحصر کنند و بازیگر، قصه خوب و کارگردانی از جمله عواملی هستند که مخاطب را به دیدن یک فیلم ترغیب می کند."
سازنده "به آهستگی" درباره اینکه فیلم در حد فاصل میان یک اثر جشنواره ای و فیلمی مخاطب پسند حرکت می کند، گفت: "برای من مخاطب خیلی اهمیت دارد. سینمایی که من و شهبازی و پرتوی و ... کار می کنیم، سینمایی استوار بر پایه اندیشه است و در عین حال به سینمای حرفه ای نیز متعهد است. به عقیده من، فیلم در وهله نخست باید صاحب اندیشه باشد و در کنار آن مخاطب را سرگرم کند. در کشورهای ایتالیا و فرانسه از دهه های گذشته روی این مساله کار شده و آرام آرام مخاطب را به سمتی برده اند که از سینمای صاحب اندیشه حمایت می کند. در کشور ما عده ای از فیلمسازان هستند که سوار بر جریان سینمای جشنواره ای شده اند و فیلم می سازند. البته فیلمی که هم مخاطب داخل و هم بیننده خارج از کشور آن را بپسندد و به عبارتی زبانی جهانی داشته باشد، اثری درخور توجه است. اما به نظر من یک اکران کوتاه مدت در داخل ایران خیلی بیشتر از نمایش عمومی در خارج از کشور ارزش دارد."
میری در پاسخ به اینکه در "به آهستگی"‌ قصد گفتن چه حرفی را داشته اعلام کرد: "من دوست ندارم بگویم که قصدم از ساخت یک فیلم چه بوده و اتفاقا تاویل های مختلفی که در مورد فیلم می شود را دوست دارم. ولی به عقیده من در جامعه ما ناباوری نهادینه شده و به جای اعتماد به دیده ها، افرادی شنیداری شده ایم و باور به انسان از میان رفته است. این فیلم بر خلاف جامعه شنا می کند و محمود قضاوت خود را بر اساس گفته های همسرش قرار می دهد و پس از شنیدن ماجرای 3 روز از غیبت پری، درباره 7 روز دیگر سئوال نمی کند. در این فیلم به مساله حفظ چارچوب خانواده تاکید و عشق الهی در قالب خانواده و تعهد به آن مطرح می شود."
وی در پاسخ به سئوال منتقد میهمان جلسه درباره تناقضی که در شخصیت پری وجود دارد و توجیه منطقی غیبت ناگهانی وی از خانه و بازگشت عجیبش توضیح داد: "من تناقض را قبول ندارم. پری از آدم های همان محله ای است که در آن زندگی می کند و فشار اهالی باعث فراری دادن او می شود. آدم ها این حق را دارند که شرایط زندگی شان را تغییر دهند به شرطی که ضررشان به کسی نرسد. مساله اصلی سفر پری به خاطر اوضاع روحی و بیماری است. پری در پی دستاویزی است که حالش خوب شود و به همین خاطر دنبال یک حسن آقا خجندی می رود که به نبات فوت می کند. انگار دیگر آدم ها حال پری را خوب نمی کنند. در حالی که اتمسفر موجود یک روح بزرگ در یک شهر مقدس وجود دارد و این فضا اهمیت زیادی دارد و می تواند به انسان بهره برساند."
میری درباره پایان بندی فیلم یادآور شد: "فیلم سه راه دراماتیک را پیش روی قهرمان و مخاطب خود می گذارد و هر بیننده ای پایان بندی مورد علاقه اش را از میان آنها انتخاب می کند. من به عنوان فیلمساز بخشش و باور را انتخاب می کنم و به عقیده من این مساله محمود را از سایر افراد فیلم متمایز می سازد. هر کدام از بینندگان فیلم می توانند سکانس زندان، سکانس قبرستان یا سکانس پایانی را باور کنند. این مساله به قضاوت بیننده برمی گردد. البته به عقیده من، محمود عاشق زنش است و تعریف عشق الهی چیز عجیب و غریبی نیست."
وی درباره وجود تم سفر در دو فیلمی که تاکنون ساخته گفت: "من کشف و شهود را دوست دارم و سعی می کنم در فیلم هایم این اتفاق بیفتد. از طرف دیگر، من به مساله حقوق از دست رفته آدم ها اشاره می کنم و شاید این سفر به نوعی موجب شود تا افراد حقوق ضایع شده خود را به دست بیاورند."
محمدرضا فروتن هم در این نشست درباره روند بازشناخت شخصیت محمود گفت: "این مساله به خواندن دقیق فیلمنامه برمی گردد که من از نقش خیلی خوشم آمد. قرار ما از ابتدا این بود که بازی از سوی من ارائه نشود. من همیشه وسوسه بازی نکردن در فیلم را دوست داشتم و اینکه همانند یک نابازیگر دیده شوم. به عقیده من، مهم است سینماگرانی که به سمت سینمای صاحب اندیشه تمایل دارند استفاده از نابازیگر یا ستارگان جوان را به عنوان الگو مد نظر قرار ندهند. من دوست داشتم تجربه کنم و این نقش شرایط لازم را در اختیارم قرار می داد. من با تلاشی که در زمینه کشف این شخصیت انجام دادم و با رتوش ها و هدایت های خوبی که از سوی کارگردان صورت گرفت، توانستم به ذات نقش برسم."
وی درباره پیدا کردن شیوه خاص راه رفتن و حرکات این نقش اعلام کرد: "من از ابتدا درباره نوع حرکات به خصوص راه رفتن این بازیگر فکر کرده بودم و کارگردان فیلم هم بر این وجه تاکید زیادی داشت. در قسمتی که محمود در حال جمع کردن استشهاد محلی است، چندین بار رتوش انجام شد تا من به نوع راه رفتن محمود دست پیدا کردم."
فروتن درباره اینکه چه قضاوتی از رفتار نهایی محمود به عنوان فردی بی سواد و ساده و متعلق به طبقه فرودست جامعه دارد، توضیح داد: "قسمتی که محمود به استقبال پری پس از آزادی از زندان می رود، یکی از پایان بندی های فیلم است و به طور کامل جزو داستان نیست. من زمانی که متوجه شدم پایان فیلم به چند شکل مختلف گرفته می شود این دغدغه را داشتم که مخاطب متوجه مساله نشود. اما وقتی فیلم را دیدم این مساله را فهمیدم که اثر گنگ نیست. به عقیده من انتظار اینکه شخصیتی همانند محمود در پایان همسرش را درک کند و او را ببخشد کاملا قابل پیش بینی و انتظار است. ما در اطراف خود افراد تحصیل کرده و باسواد و ثروتمندی دیده ایم که رفتار چندان درستی ندارند یا ما روش زندگی شان را نمی پسندیم و از سوی دیگر افراد کم سواد و فقیری هم هستند که با وجود نداشتن سواد از آگاهی و فرهنگ بالایی برخودارند."
این بازیگر ادامه داد: "محمود میل به زندگی و تبعیت از واقعیت های آن را دارد. به عقیده من چنین افرادی بیشتر بر اساس خصوصیات روحی مثبت خود رفتار می کنند و کمتر خودنمایی دارند. در حالی که بخشی از نوع صحبت و بیان افراد باسواد و تحصیل کرده می تواند تبعیت از نفس و خودنمایی باشد. به عقیده من، محمود یکی از آدم های ساده و زیبای جامعه است که با وجودش دنیا را زیبا می کند، اما در اجتماع بی پناه است. شاید برای فردی همانند محمود باید این اتفاق بیفتد تا او همراه خانواده اش به شهر دیگری برود و در همان شهر نیز مشغول کار شود تا بتواند از همسر بیمارش بهتر نگهداری کند. همیشه افراد به دنبال تربیت فرزندان خود هستند، در حالی که ابتدا باید خود را تربیت کنند و باید دنبال ایجاد مراکزی برای تربیت والدین و مربی بود.
فروتن درباره شباهت نوع بازی خود در این فیلم با "وقتی همه خواب بودند" گفت: "من از این پرسش خیلی تعجب می کنم و نمی دانم این کلی نگری در منتقدان و نویسندگان سینمایی وجود دارد یا من وسواسم در مورد نقش آنقدر زیاد است که کاراکترها را یکی نمی بینم. در "وقتی همه خواب بودند" من نقش فردی را بازی می کردم که در کودکی خود مانده بود و بدون فیلتر زندگی می کرد و این مساله را باور داشت که می تواند پیرزن یک روستا را به مکه ببرد. در حالی که نقش محمود با این فرد تفاوت های زیادی داشت. شاید بازی من در فیلم های کیمیایی را بتوان با هم مقایسه کرد."
وی در ارزیابی خود از اکران همزمان چند فیلمش اظهار داشت: "من خیلی دوست داشتم فیلم های "به آهستگی" و "باغ های کندلوس" همزمان روی پرده بروند و این شکل از فیلم ها نظر مخاطبان را به خود جلب کند. از طرف دیگر، نوع بازی من در این دو فیلم به خوبی قابل تفکیک و سطح آن قابل شناسایی است." فروتن گفت كه من همیشه با دلم و از طریق کشف و شهود انتخاب‌هایم را انجام داده‌ام و خیلی دوست داشتم ببینم محمدرضا فروتن بعد از بازی در برخی فیلم‌ها سقوط می‌کند یا نه!
در ادامه جلسه نقد و بررسی فیلم "به آهستگی" در خبرگزاری "مهر"، فروتن در مورد کارنامه بازیگری خود و بازی در آثاری نظیر "مجردها" و "نوک برج" در کنار "به آهستگی" و "باغ های کندلوس" گفت: "اتفاقا فیلم های "نوک برج"، "باغ های کندلوس" و "به آهستگی" را با فاصله زمانی اندکی بازی کردم. در زمان اکران دو فیلم "نوک برج" و "مجردها" بود که این تصور پیش آمد فروتن وارد مرحله جدیدی در انتحاب هایش در سینما شده است. واقعیت این است که یک سری از فیلم ها را کار کرده ام که می خواستم تن به شرایط خاصی در این سینما ندهم و مجبور نشوم مثلا برای بردن جایزه در فیلم کارگردان خاصی کار کنم. در مقطعی نمی توانستم جواب خودم را بدهم و دوست داشتم در کارهای به زعم خودم شرافتمندانه و اصول حرفه ای هم در آن رعایت شده ظاهر شوم." وی تاکید کرد: "فیلم هایی نظیر "باغ های کندلوس" و "به آهستگی" آن طور از پشتوانه مالی بالایی برخوردار نبودند که از آنها توقع دستمزد بالایی داشته باشم. وظیفه ام به عنوان یکی از علاقمندان به این نوع سینما می دانم تا حد امکان با این نوع فیلم ها همکاری کنم. پس فکر می کنم کار در این فضای سینمای هنری و سینمای گیشه ای یک تغییر رویه در عرصه بازیگریم نیست. البته بارها عنوان کرده ام من سینما را دوگونه می دانم، یکی سینمای اصیل و دسته دیگر سینمای بدون هویت که فقط ادای دیگران را درمی آورد و ممکن است وسوسه شرکت در جشنواره های خارجی یا دریافت جایزه در آن مطرح باشد."
فروتن در ادامه تاکید کرد: "سینمایی که فیلمسازی نظیر ایرج کریمی در فیلم هایش مطرح می کند برآیند نظرات و بازتاب تفکرات اصیل است یا مازیار میری که دغدغه اش سینمای متفکرانه و متفاوت است. اینگونه فیلم ها با این نوع تفکرات به تدریج با مخاطب ارتباط برقرار می کنند. بنابراین کار با این نوع سینما لذت واقعی به بازیگران می دهد."
بازیگر "به آهستگی" در مورد تاثیرش بر بازیگران جوان سینما و تلویزیون گفت: "در هیچ زمینه ای به خصوص در حیطه بازیگری قصد ندارم هرگز به عنوان الگو مطرح شوم. من آمده ام کار خودم را انجام بدهم. اعتقاد دارم دوستان بازیگر لطف و علاقه داشته اند که این کار را انجام می دهند. من چندان علاقه ای به بازی خودم ندارم که فکر کنم بتوانم به صورت الگو برای بازیگران جوان مطرح شوم. یک بازیگر در صورتی در کارش موفق می شود که رجوع کند به احساسات ناب و توانایی خودش و در کنار آن بتواند نکات جدیدی به مخاطبش انتقال دهد. الگوبرداری صرف چه به لحاظ گویشی و چه به لحاظ شخصیتی او را از این خواسته اش دور می کند."
میری در پاسخ سئوال غلامعباس فاضلی در مورد تدوین مجدد فیلم بعد از جشنواره فجر گفت: "فیلم "به آهستگی" تا روز اول شروع جشنواره اجازه نمایش نداشت که دلیل عمده آن تعبیرهای دوستان بود و چندان هم منطقی به نظر نمی رسید. هرگز هم متوجه نشدم فیلمی که تا دقیقه آخر اتهام نگاه خاصی به آن وارد شده بود، در پایان جشنواره برنده جایزه از ستاد امر به معروف و نهی از منکر شد. در این میان برای نمایش فیلم در جشنواره یکی دو سکانس از فیلم با عجله کم شد. بعد از دیدن فیلم در جشنواره متوجه شدم برخی سکانس های موجود باعث ارتباط برقرار نکردن مخاطب با فیلم می شود. به همین دلیل برای نمایش "به آهستگی" در جشنواره برلین و اکران عمومی آن سکانس هایی را که جوانان در ابتداء و انتهای فیلم نوار حامل اعتراف پری را گوش می کنند حذف و فیلم را دوباره تدوین کردم."
در ادامه جلسه فروتن در پاسخ به پرسشی مبنی بر انتخاب برخی پروژه ها و کار با برخی فیلمسازان گفت: "جاهایی مجبور شدم دست به واکنش های عصیان آمیز در قبال خودم و حرفه ام بزنم. در این مقطع احساس کردم آن کارهایی را که دوست داشته ام به من پیشنهاد شود نشده و کارهای خوبی هم که به من پیشنهاد می شد طوری برخورد می کردند که احساس کردم برخورد حرفه ای و خوبی نیست. بنابراین در آن مقطع تصمیم گرفتم در فیلمی بازی کنم که جنبه های مالی آن هم برایم مهم بود. در این میان کار در چنین فیلم هایی محکی بود برای اینکه ببینم آیا ماندگاری ام در گرو کار با برخی فیلمسازان است یا نه؟ شاید اصلاً واکنشم اشتباه بود. اما الان فکر می کنم بهتر این بود مثل حالا که حدود 9 ماه است در فیلمی ظاهر نشده ام، آن زمان هم صبر می کردم و تن به بازی در این نوع فیلم ها نمی دادم."
وی تاکید کرد: "من همیشه با دلم و از طریق کشف و شهود انتخاب هایم را انجام داده ام و خیلی دوست داشتم ببینم محمدرضا فروتن آیا بعد از بازی در این فیلم ها سقوط می کند یا نه. البته الان چندان از بازی در فیلم هایی نظیر "بازنده" و "مجردها" پشیمان نیستم. اما از بازی در دو فیلم "هشت پا" و "ملاقات با طوطی" احساس پشیمانی می کنم. گرچه از آشنایی با داودنژاد و کار با او بسیار خوشحالم. اما من به عشق فیلم "مصائب شیرین" داودنژاد با او همکاری کردم و متاسفانه در این دو کار با فیلمنامه ای از قبل نوشته شده رو به رو نبودیم و این امر یکی از دلایل ناکامی این دو فیلم است."
فروتن گفت: "بسیار خوشحالم بازی در فیلم "به آهستگی" باعث شد وارد مسیری بشوم که آن را دوست دارم و فکر می کنم در مجموع فیلم و بازی های آن بازتاب های مناسبی در مطبوعات و نزد منتقدان داشت."
میری در مورد رویکرد فیلمسازان جوان به ارائه کارهای اجتماعی در جشنواره فیلم فجر با ساخت آثاری نظیر "عصر جمعه"، "زمستان است" و "به آهستگی" گفت: "من در مورد آدم های دیگر نمی توانم قضاوتی انجام دهم و در فیلم خودم هم گفته ام که نباید در مورد دیگران قضاوت کنید. اما اصولاً به آثاری که رویکرد اجتماعی دارند علاقه خاصی دارم."

پنجشنبه,18 خرداد 1385 - 21:51:27