این مجموعه‌های سرطان‌‌آور...

سینمای ما - آرمین ابراهیمی: حقیقت آن که، اصولاً پاسخ دادن به اعتراضٌ پرسش مخاطب جٌز به کار آشفته تر کردنِ اصلِ بحث نمی آیدٌ ما را از هدف اصلی دور می اَندازدٌ این گونه برخورد تنها موانعِ درکِ جانِ مقصود را افزایش می دهد.زیرا، برداشتِ هر فرد نسبت به میزانِ آگاهی وَ شکلِ سلیقه و ٌذوق اش معیار چندان مناسبی نیست که بتوان با «توجیه» یا «تشدید» تغییرش داد و راه یافتن به دالان های یک پدیده یا حتا یک موضوعِ ساده ی فٌرمال اغلب مسیری درونی می طلبد که فرد بایست به تنهایی در آن گام بنهد و به کشفٌ نتیجه برسد.یادداشتِ بنده هم با عنوانِ «راز عطاران چیست؟» به هیچ وجه نمایه ای از یک «سلیقه» نبود.گرچه نویسنده حق دارد در نقدٌ نفی اش از یک سوژه سلیقه ی خویش را نیز دخیل نماید و حتا با کمی زَهره ی بیشتر شاید بشود گفت بخش اعظمِ گیراییٌ قدرت «نقد بر اثر هنری» از سلیقه ی رادیکالٌ خاصِ نگارنده ی آن ناشی می شود که به آن بوی اصالتٌ تفاوت می بخشد.اما، یادداشتِ مذکور چنین چیزی نبود.و به همین دلیل لزومِ متنِ حاضر بر روالِ متعارفِ جریان مجریٌ مخاطب چربید تا پاره یی از برداشت های معیوبِ مخاطبانی که آگاهٌ آماده اند اما کلیتِ موضوع را صحیح نمی سنجند روشن بشود.دلیلِ دومِ موجودیتِ این نوشته ی تکمیلی هم شکافتن ایده یی بود که مطرح شدٌ محتملاً چون موجزٌ فوری بود مجالِ دریافتِ درست را از خوانندگانِ خود گرفت.

حالا می رسیم به داستانِ «سلیقه».همانطور که گفتم پیرامونِ «بزنگاه» موضوع سلیقه مطرح نیست (که اگر بود لحن نوشته طریقی دیگر می گرفت).بله، سلیقه.یعنی مثلا شما ممکن است از رنگِ تی شرت «علی صادقی» در این سریال خوش تان نیاید.خب، جای حرف دارد؟ سلیقه است.چند وجب آنطرف تر یک نفر خیلی هم از رنگِ آن تی شرت حض می برد.جای بحث نیست.اما، مسأله ی «کٌمدی بدیع» و خلق «طنزِ تازه» در سریال بزنگاه آن هم با توجه به پروسه ی فشٌرده و سختٌ بی روزنِ «مناسبت سازی» چیزی نیست که بشود با بهانه ی «سلیقه» انکارش کرد و آن را به گوناگونیِ نظرگاه نسبت داد.نکته همین جاست.بازخوردِ منفیِ این پدید (و آن یادداشت) هم از وقتی شروع می شود که مخاطبی که به بٌنجل های «نود شبی»سازان نازنین تلویزیون خو گرفته و عادت کرده به دریافتِ دربست همه چیز با جنسی خاص رو به رو می شود که دارد مٌدلی «هنری» را در میان زباله دانی به بیننده اش پیشنهاد می کند.سریالی که دارد ارائه ی «ظرافت» در یک دستگاهِ تولیدی کلیشه یی را تجربه می کند.سریالی که نمی خواهد با ترفندهای کثیفِ رایج بیننده گانش را سیاه کند.و چه خوب.چه خوب که در این بازارِ هولناکِ تکرارٌ تکرار هنرمندی پیدا می شود که دستش از ساختنِ بناهای نو نمی لرزد و هر قدر هم کم در مسیر تعالیِ کارش می کوشد.این تعالی چرا اینقدر سخت فهم است که گروهی از مخاطبان خود را می راند؟ این تعالی اصلا چیست؟ کمدی خاص عطاران که ناگهان و با این سریال نمود پیدا کرده از کٌجا می آید؟ چطور شکل می گیرد؟ چی به بیننده اش می دهد؟… سوالاتِ هر مخاطب عادی (یا غیر عادی!) در مقابله ی با پدیده ی سریالِ صمیمیٌ خوش ساخت عطاران چنین چیزهایی ست.متنِ حاضر هم کوششی ست برای پاسخ به همین مجهولات.

این «کمدی بدیع» که ازش دم می زنیم چیست؟ تا این لحظه و در کلیتٌ دورنمای سریال های طنز تلویزیون ما با چند عامل مشخص سرٌ کار داشته ایم.یکسری عناصر ثابت که دستمایه ی خٌدامِ سیما بودٌ ایشان با زیرٌ رو کردن این عناصر پیش می رفتندٌ تأمین خوراک می کردند.یکی از مهم ترینِ آن ها «قصه» است.یک استخوان بندی روشنٌ کلی و قصه های فراوانی که بر این ساختمان گوشت شده اندٌ به این بهانه ما قرار است با واکنش های –یحتمل خنده دارٌ با مزه ی- آدم های قصه سرگرم بشویم، داستانی ببینیم، به شوخی های شیطنت آمیزِ نویسنده گان ماجرا با سیاستٌ فرهنگٌ جامعه لبخند بزنیم و در آخر هم ما آدم هایی هستیم با گوش هایی درازٌ زیبا که تلویزیون می تواند به عنوانِ آمار ازمان استفاده کند.قصه هایی تو در تو (که اتفاقاً «جایزه ی بزرگ» نمونه ی «مناسبتی»اش را مهران مدیری نازنین ساخته) و نمونه ی عینیِ یک کابوسِ تمام عیاراند.جنگل هایی هستند که بیننده در خنده دار ترین وضع ممکن توی آن ها گٌم می شود و عقلانیتٌ قوه ی سنجشٌ قیاس خود را از دست می دهد.برای نمونه هر کدام از آن مجموعه ها را از آرشیو درآورید و هر جایی که خواستید واردش شوید، به سهولت ماهیتِ پوچِ قصه ها بر شما آشکاره می شود.زیرا تمام ِهدفِ این مجموعه های سرطان آور (که حالا به بهانه ی بزنگاه می شود به سراغشان رفتٌ درباره شان صحبت کرد) وصل کردن امروز به فرداست و اگر روزِ سوم از حوادثِ روز نخست خبر بگیرید فاصله ی عمیق بین تان از تاریکی بیرون می شود.می ماند واکنش های لوسِ آدم های قصه که ماشین وار فاکتورهای آشنا را پشت هم تکرار می کنند.فاکتورهایی که می شود به توسل آن بیش از هفتاد درصد ساکنین جنگل را سرگرم کرد.این فرمول رفته رفته از دلِ سریال های مناسبتی بیرون پریده و «نود قسمتی»ها را نیز به خود مٌبطلا کرده، تا جایی که دیگر فرق چندانی میان «چارخونه» و «جایزه ی بزرگ» وَ «کمربندها را ببندید» با «شب های برره» باقی نمی ماند.انگار همه ی این ها را یک نفر ساخته.بچه گانه، گٌذری، پوچ.در سیستمی حٌسین قٌلی خانی و بی حساب کتاب که از روی یک غریزه ی جالب با هر گونه بداعتٌ ابتکارٌ جسارتی به ضربٌ زور مقابله می کند.وقتی مخاطبان به اَفیونِ این بٌنجل ها دٌچارندٌ از برخوردهای ظریف هنرمندی چون عطاران فراری هستند چه انتظاری می شود داشت؟ سیما به اکثریت سر دارد.وقتی مصرف کننده گان خودشان از تجربه های تازه می هراسندٌ دوست دارند پیرزن هایی باشند با علایقِ ثابت جای نبوغٌ هنر کجاست؟

پس کم کم می بینیم که اگر منصفانه وٌ به دور از عٌقده و تعصب فکر کنیم بزنگاه دارد با این بٌت ها این اٌلگوها به شکل دیگری برخورد می کند.بزنگاه دارد پیچیده گیِ بی دلیلِ داستان را حذف می نماید و به جایش «زنده گی» و «روح» را به دنیایش تزریق می کند.و چه بد که خیل بیننده گان گٌنگِ این اثرِ خوب قادر به لذت بردن از عمقِ روحِ این «زنده گی» جاری در اثر نیستند.و راستش، رمز دست یافتن به این «زنده گی» حاصل هم فکرٌ هم دلیِ پیچیده یی میان تیم سازنده ی بزنگاه است.بازی های روانٌ بی اغراق، موقعیت های ضد داستانِ پٌر کشش، فیلمنامه ی با چفتٌ بست و در نهایت راهنماییٌ اجرای عطاران از این مجموعه ی همآهنگ.اینجاست که کشفِ جذابیتِ بزنگاه دیگر «سلیقه ی خاص»ی نمی خواهد، چون این دیگر سلیقه نیست، عدمِ دریافت یا ضعفٌ نٌقصان در برداشتِ مخاطب است.در حالی که بزنگاه با مٌدارای بسیار با بیننده گانش جلو آمده و درونش را ناگهان و از ابتدا بیرون نریخته است.اگر کسی ازش لذت نمی بَرَد این مشکل مستقیم به خودش بر می گردد.حذف داستان به تنهایی آنقدر اهمیت دارد که دستٌ پای دایاناسورها را می لرزاند، آن هایی که تعدادِ تیمِ نویسنده گانشان طعنه می زند به تیم فوتبالٌ جٌز غرغره ی مٌشتی ترفندٌ جوکِ تاریخ دار عملا هیچ کاری پیش نمی برند و موفقیت شان هیچ مایه ی شعف نیست.

از کودکستان بیرون بیاییم.بحث سر زیر آب زدنٌ جاسوسیٌ طرفداریٌ حقٌ حساب نیست.مدیریٌ عطارانٌ دیگران با یکدیگر دوستٌ هم راه هستند و کارهای هم را دنبال می کنندٌ مثل همه ی آدم های متمدن از تماشای اثر هنری خوشنود می شوند، بحث سر هوچیگریٌ طرفداریٌ این مهملات نیست؛ موضوع بر اعتبارٌ ارزش یک اثر، جذابیتِ یک اثر، و تأثیری ست که اثر مذکور روی حافظه ی هنری پاک نشدنی پس از خودش بر جا می گذارد.اصلا، گورِ پدر حافظه ی هنری... ما با اثری «حال» می کنیم که پشت اش فکرٌ خلاقیتٌ شرافت باشد نه حقه وٌ پدرسوخته بازی!
تمام.

منبع خبر : سینمای ما
شنبه,30 شهریور 1387 - 4:49:25