بی انصاف

سینمای ما - امید غیایی: اگر جوانان نسل قبل از ما به هامون تکیه کرده و قد کشیده بودند، ما هم با آژانس شیشه ای رشد کردیم و بزرگ شدیم.بماند که حالا هردو فیلم برای نسلهای بعد هم می ماند و شده فیلم کالت خیلی از دوران ها .کارگردانهای هر دو اثر با تکیه بر "دانش" و "بینش" و نوع نگاه خاص خودشان و تمام جهان بینی منحصر بفردشان دنیای زیبا و پر از تناقضی را برای ما آفریدند که هنوز هم زاویه های ناشناخته فراوانی دارد.داریوش مهرجویی آخرین اثرش را ساخت و با بی مهری و کم توجهی دچار نوعی "فرار مغز" محصولات فرهنگی شد.اما ابراهیم حاتمی کیا با حاشیه امنیتی که در این سالها برای خودش ساخته و یکبار(با به رنگ ارغوان) هم از آن تخطی کرده بود این بار دست روی موضوعی گذاشته که شاید خیلی ها آنرا در حد و اندازه سینمای ایران نمی دیدند.مسئله ی حالا دیگر فراگیری که نه تنها جوامع در حال توسعه که جوامع پیشرفته را هم درگیر خودش کرده است.شاید همین نکته ظریف که بتوان آنرا خیلی هم وطنی و اینجائی ندید حاتمی کیا را به این واداشته تا ازگروه تحقیقاتی نه چندان مختصری برای موضوع داستانش یعنی "سقط جنین" استفاده کند.البته شاید نتوان قاطعانه موضوع فیلم را سقط جنین دانست.چرا که دو داستان فیلم تلاش برای داشتن و نگه داشتن جنینی است که خیلی دور از انتظار به "مادرانشان" هدیه شده است.فقط به مادرانشان هدیه شده چرا که استقبال چندان باشکوهی از طرف پدرهایشان نمی بینند. حاتمی کیا کارگردان باهوش و کار بلدی است و می داند که دویدن بر روی تیغ دولبه ای که سقوط از هر طرفش ضربه شاید نهائی را بر پیکره فیلمش وارد کند،کار بسیار پیچیده ایست. چه از نظر اجرا و چه از نظر نوع نگاه به داستانی که قرار است در فیلمی اپیزودیک به تماشاچی کم حوصله این روزها نمایش داده شود.اما باید گفت که متاسفانه فیلم از همان جائی ضربه میخورد که شاید تکیه اش بر روی آن استوار میشود.یعنی اپیزودیک بودن آن.همان موقع که بازار شایعه و گمانه زنیهای خال زنکی برای بازیگران فیلم گرم بود بیم این میرفت که نکند حاتمی کیا هم گرفتار ستاره ها بشود و فیلم نشود آن چیزی که باید باشد.البته پس از تماشای فیلم به این نتیجه می‌رسیم که حاتمی‌کیا این جا دچار ستاره سالاری نشده اما بعد از دیدن فیلم خیلی هم بی ربط نیست اگر به‌اش بگوئیم اپیزود مهناز افشار را در بیاور بعد ببین هیچ چیز تغییر نمیکند! شاید حاتمی کیا خواسته حس فضولی مان را برای دیدن ری اکشن بازیگران در قبال بچه دار شدن را راضی کند.فیلم سرشار از ایده های ناب و بکر است.چه در متن و چه در اجرا.اما تمام اینها فدای قصه گوئی پرسرعت و رگباری فیلم میشود.البته با نگاه به داستان آن احتمال گریزی از آن نیست.چرا که حالا با حذف اپیزود پژمان بازغی و لیلا اوتادی و (خداراصدهزار بار شکر)دادن بچه توسط هیبت فرشته وار مهتاب کرامتی باز هم خیلی از اوقات تکه های نچسب زیادی در فیلم هست.ایده های ناب اجرائی فیلم از همان ابتدا خودنمائی میکند که خیلی از اینها را احتمالا مدیون تورج منصوری نازنین است که باز هم تصویرهایش هوش از سرتان میبرد.جاهائی که شخصیتهای دیالوگ گوی فیلم در بک گراند خیلی جاها سه لایه فیلم فلو هستند و کسی که تمام بار معنائی صحنه روی دوش اوست و صاحب پلان به حساب می آید، فوکوس.تصویرهای چشم نواز برف و رنگهای خاکستری و سرد که در فیلم جاریست.یا مثلا ایده ی متنی ِ اینکه دستیار خانم دکتری که کورتاژ بر عهده اوست ،و یکی از حلقه های متصل کننده داستان زنهای فیلم است، خودش حامله است.یا باردار نشدن کتایون ریاحی ای که هزاران بار بچه های دیگران را با سونو گرافی بهشان نشان داده و از شنیدن صدای ضربان قلبشان به وجد آمده و یکی دیگر از حلقه های اتصال داستان است.یا همان فنر چاه بازکنی ای که اول فیلم در صحنه آزمایشگاه به چشم میخورد شاید همانی باشد که محمدرضا فروتن آویزان کرده به موتورش و اسباب کاراوست.اما واقعا اینها را باید نقطه قوت فیلم فیلمساز محبوبمان بدانیم یا ضعفش.شاید اینها را وارد ماجرا کرده تا خیلی هم حواسمان به لهجه عجیب و غریب و طنزگونه جعفری جوزانی و فروتن نباشد.یا طنز نا خواسته ای که در اپیزود گوهرخیراندیش برای تماشاچی نمود پیدا میکند.دیالوگهائی که خیلی به نظر نمیرسد برای انتقال چیزی از آنها استفاده شود مگر اینکه شوخی ای با بیوه زنان مسجد و بی خطری شان شود.اینها همه برای تماشاچی وقتی حل می شود که خیلی سر در گم و گمراه نشود.بفهمد در صحنه چه اتفاقی میفتد و به عنوان تماشاچی حرفه ای سینما مجبور نباشی مدام برای هر دو بغل دستی ات اکتهای صحنه ها را تعریف کنی و سوال فلان جا چی شد را از زبان نصف بیشتر تماشاچی ها آخر فیلم بشنوی.فیلم در اپیزودهای اول و دوم به معنای واقعی کلمه عقیم مانده و نتوانسته ارتباطش را با تماشاچی برقرار کند.قرار است قضاوت به عهده هر کس با دیدگاه و نوع نگاه ودش باشد.قبول، اما باید مصالح کافی در اختیار او قرار بگیرد تا به تنیجه ای منتج شود.اما به همان میزان هم در اپیزود خیراندیش و مریلازارعی موفق عمل کرده.چرا چون فیلمساز به همراه نویسنده دیگر فیلمنامه چیستایثـربی، خوب این شخصیتهای جاری در فیلم را میشناسند."بهار" و "سیده خانم" و نقش های فرهاد قائمیان و رضا بابک آنقدر برایشان آشنا و زنده هستند که حتی ذره ای به خودت شک راه نمی دهی که جامعه مان پراست از این آدمها.چه خوب چه بد.میتوانی زنهایش را حس کنی و مردهایش را با چشمانت ببینی.مادری که سالها به خاطر نازائی دل از مادر شدن کنده حالا برای مادر ماندن مرگ را هم می پذیرد.اما بازهم قضیه ای که خیلی هم راحت دست از یقه ام برنداشت این است که به غیر از اپیزود کتایون ریاحی بقیه از بارداریشان نه تنها راضی نیستند که بی اطلاعیشان بعضی جاها توی ذوق میزند.مگر قضیه فرمولی یکطرفه است که همه تقصیرها گردن مردانی باشد که یکی چهارسال صبرش و دیگری سوغات کربلایش را در آنها ببیند.بازیگری که به خاطر موقعیتش بچه را نمیخواهد ،زن کارگری که به نظر در دام "بچّه خّر"ی(خدا کند حاتمی کیا خنده تماشاچیان را اینجا پیش بینی کرده باشد) پولدارگرفتار شده و مادری که حالا سن بچه ی تو شکمش از نوه ی در راهش بزرگتر است و خانم دکتری که با کاشت تخمک بچه دار شده انگار همه و همه دست در دست هم میدهند تا اپیزود پایانی فیلم بازی درخشان مریلا زارعی و فرهاد قائمیان را به رختان بکشد و بازهم پشت دست به دندان بگیرید که کاش تمام فیلم سرشار از روحی بود که در اپیزود ماقبل آخر و آخر جریان داشت.این دو اپیزود به خاطر تسلط کارگردان بر کاراکترها به شدت امیدوارتان میکند به آینده ای نه چندان دور برای دیدن فیلم بعدی حاتمی کیا.

حالا که دو روز از دیدن فیلم و ناامیدشدن نسبی ام گذشته و فیلم هم حسابی نشست کرده، حسرت داشتن یکی از آن ریموت کنترلهای فیلم "بازی های مضحک" میشائل هانه که را میخورم که می توانست برم گرداند به صف بسیار طولانی(و البته امیدوار کننده) سینما فلسطین و با دیدن صف قید دیدنش را بزنم و برگردم خانه.

من هم یکی از تماشاچیان همیشگی سینمای حاتمی کیا بودم.

منبع خبر : سینمای ما
دوشنبه,15 مهر 1387 - 3:8:49