در یکی از فیلم های معروف تبلیغاتیِ جنگ، که در سال 1945 در امریکا ساخته شد، سربازان ژاپنی به صورت توده ای از افراد بی رحم با قیافه هایی مشابه نشان داده می شدند که به خاطر هدف واحدی می جنگیدند. نام فیلم «دشمنت را بشناس – ژاپن» و کارگردان آن فرانک کاپرا بود و با پایان جنگ در اقیانوس آرام این فیلم خیلی زود کنار رفت. در آن زمان عموم امریکایی ها چنین نگرشی نسبت به ژاپنی ها داشتند و دلایل آن را باید پیش از هر چیزی در عدم آشنایی آنها با فرهنگ ژاپن و نیاز به ترسیم چهره ی اهریمنانه از دشمن در حین جنگ جست و جو کرد.
اکنون یکی دیگر از کارگردان های محبوب امریکا ماجرا را از منظر دیگری روایت می کند؛ در فیلم «نامه هایی از ایوو جیما»، کلینت ایستوود سرگذشت تعدادی از 21 هزار سرباز ژاپنی را که در نبردی تاریخی در برابر 110 هزار سرباز متجاوز امریکایی و به منظور حفظ جزیره ای سوق الجیشی جان خود را از دست دادند، مورد بررسی قرار می دهد. نکته ی جالب چنین کار عظیمی این است که نمایش فیلم تنها سه ماه با اکران «پرچم های پدران ما»، دیگر فیلم ایستوود که ماجرای ایوو جیما را از منظر امریکایی ها به تصویر می کشد، فاصله دارد. در حالی که «پرچم های پدران ما» به بررسی نماد قهرمان – و هم چنین آرمان و تاثیر آن – می پردازد، «نامه هایی از ایوو جیما» یک فیلم ضد جنگ خوب و جدی است که طبق سنت های کلاسیک ساخته شده است.
با وجود اینکه «نامه هایی از ایوو جیما» به زبان ژاپنی ساخته شده است و باید آن را با زیرنویس تماشا کرد، باز هم از شیوه سنتی فیلم سازی امریکایی پیروی می کند. شاید تنها تشابه موجود بین این فیلم و آثار استادان سینمای ژاپن مانند آکیرا کوروساوا و یاسوجیرو ازو پویایی متفکرانه داستان آن باشد. با وجود این ایستوود موفق می شود حسی متقاعد کننده و خود جوش از وظیفه شناسی و افتخار را در بازیگرانش پدید آورد. این نکته گام بسیار بلندی است برای شرح استقامت ارتش ژاپن در رویدادی است که در وهله اول به عنوان عملیاتی انتحاری شناخته می شود.
کن واتانابه نقش ژنرال تادامیچی کوری بایاشیِ صبور را بازی می کند که نامه هایی که او برای خانواده اش می نویسد تا حدودی بدنه اصلی فیلم نامه ی آیریس یاماشیتا را می سازد. کوری بایاشی به منظور دفاع از جزیره در برابر حمله ی آتی نیروهای امریکایی به افرادش دستور می دهد تا زمین را حفر کنند و تونل ها و غارهای طویلی ایجاد کنند. وی دو سال رایزن نظامی کشورش در امریکا بوده است و از او نقل شده است که روزی روزگاری گفته: "امریکا آخرین کشور جهان است که باید با آن بجنگیم."
این دوگانگی بین وفاداری به امپراتوری ژاپن و احترام به دشمن گره ی داستانی «نامه هایی از ایوو جیما» را پدید می آورد. این نکته به خوبی در گفت و گوهای متعدد بین ژنرال و بارون نیشی، سوارکار حرفه ای که در مسابقات لس آنجلس در سال 1932 مدال آورده است، پیاده می شود. لذت های مربوط به سوارکاری و تیمار اسب این دو را بیش از پیش کنار یکدیگر نگه می دارد و در همین حین آنها گفت و گو های تامل برانگیزی درباره طبیعت و خانواده انجام می دهند. آنها بازمانده هایی از نسل اشراف زادگان رو به زوالی هستند که به این جزیره آمده اند تا به وطن خود که چنین فرصت هایی در اختیارشان گذاشته است خدمت کنند.
برخی از شخصیت ها نسبتا امریکایی از کار درآمده اند مانند سایگو (کازوناری نینومیا) که نانوایی ساده است که کاملا ناخواسته زن باردارش را ترک می کند و به ارتش می پیوندد. می توان گفت سایگو به دلیل شوخ طبعی و شکایت های پرسر و صدایش بابت تونل کندن های جانفرسا، ویژگی های مشترک بیشتری با آدم سندلر پیدا می کند تا با هم رزمان اشراف زاده اش. از آنجایی که تعداد نیروهای آمریکایی به مراتب بیشتر از سربازان ژاپنی است، راهکار کوری بایاشی برای حفر تونل به منظور مقابله با دشمن ایده ی بسیار هوشمندانه ای است اما تعداد سربازان امریکایی آن قدر زیاد هست که هیچ شانسی برای پیروزی ارتش ژاپن باقی نمی گذارد.
بیشتر ماجراهای فیلم در همین تونل ها می گذرد و در طی آنها شاهد تلاش سربازان ژاپنی هستیم که قصد دارند با حس وفاداری متعهدانه اشان و این فکر که به حتم در جنگ آتی کشته خواهند شد، کنار بیایند. سران کشور به فرماندهان ارتش دستور داده اند که به هر قیمتی شده است از سقوط این جزیره جلوگیری کنند. در مقایسه با «پرچم های پدران ما»، در «نامه هایی از ایوو جیما» چندان خبری از صحنه های پرشکوه نبرد نیست اما یکی از نماهای فیلم دامنه ی وسیع جنگ را به خوبی نمایان می سازد. پس از حملات هوایی چند روزه ی امریکایی ها، سایگو مجبور می شود برای خالی کردن سطل توالت صحرایی از تونل بیرون بیاید و زمانی که منظره هزاران ناو جنگی امریکایی را می بیند که در حال نزدیک شدن به ساحل هستند به اصطلاح خودش را خراب می کند.
«نامه هایی از ایوو جیما» طنین انداز آثار شاخص ضد جنگ است چون با قرار دادن آینه ای مقابل صورتمان عظمت مرگ در راه آرمانی والا را زیر سوال می برد. شکی نیست که مردان ژاپنی که در طی دفاع از این جزیره کشته می شوند از نقطه نظر هم وطنان خودشان مرگ های باعزتی داشته اند. با این حال زمانی که سعی می کنیم نمونه هایی از ویژگی های خود را در رفتار دشمن پیدا کنیم، ایده ی این نوع وفاداری بیش از پیش بیگانه به نظر می رسد. برای مثال زمانی که هنگ در حفظ موقعیت اش ناکام می ماند، کوری بایاشی فرمان عقب نشینی می دهد. با وجود این، افسر مستقیم هنگ معتقد است که آنها در انجام ماموریت خود شکست خورده اند و مجبورند طبق سنت خودکشی کنند. از نظر سایگو و تماشاگران انتخاب کاملا واضح است.
اگر بگوییم که «پرچم های پدران ما» افسانه ی قهرمانان جنگ را شالوده شکنی می کند، پس «نامه هایی از ایوو جیما» تنها درک ما را نسبت به آنچه به واسطه جنگ در یک کشور به مخاطره می افتد، عمیق تر می سازد. تمامی آن سربازان ژاپنی، حتی آنهایی که معتقد بودند جنگ کار پسندیده ای نیست، دلیرانه در راه وطنی جنگیدند که مطمئن بود سربازانش در این نبرد کشته خواهند شد. ژاپنی ها، بیشتر از آنکه توده ای از افراد بی رحم باشند، انسان هایی هستند بسیار شبیه به ما؛ شاید فرهنگشان متفاوت باشد اما انسانیت آنها خیلی آشنا به نظر می رسد.
.gif)
