سينماي ما - مهدي طاهباز:

1 پدر؛ بهزاد فراهاني، مادر؛ فهيمه رحيم نيا و خواهر؛ شقايق فراهاني. کمي عجيب است در چنين خانواده يي بزرگ شويد، به هنر بي علاقه باشيد و دست آخر بازيگر نشويد. اگرچه گلشيفته نوجوان دلش مي خواست بيشتر يک موزيسين معروف و کاربلد باشد تا يک بازيگر سينما. اما دست تقدير او را به همان سمتي برد که پيش از آن خانواده اش را برده بود.

گلشيفته 16 سال بيشتر نداشت که خواهرش شقايق برايش خبر آورد که قرار است داريوش مهرجويي فيلمي بسازد و دختري هم سن و سال او مي خواهد. يک هفته بعد محمدرضا شريفي نيا ماجرا را جدي تر کرد و قصه فيلم را براي گلشيفته تعريف کرد. «ميم» قصه فيلم مهرجويي خود گلشيفته بود. بعد از اينکه عکس هاي گلشيفته نوجوان به مهرجويي نشان داده شد، او خواست که گلشيفته را از نزديک ببيند و پس از چند قرار حضوري، «ميم» درخت گلابي پيدا شد. فقط مانده بود رضايت پدر و مادر که البته در ابتدا مخالف بودند. آنها مي خواستند دخترشان موسيقي را دنبال کند نه آنکه آنقدر در بازيگري غرق شود که ديگر موسيقي فراموش شود. بالاخره با رضايت آنها گلشيفته شد بازيگر «درخت گلابي» و يکي از کاراکترهاي ماندني سينماي ايران را در سن 16 سالگي خلق کرد.

وقتي فيلمبرداري «درخت گلابي» بعد از دو ماه به پايان رسيد، يک چيز گلشيفته را به شدت نگران مي کرد. او براي مدتي افسرده و گيج شده بود چرا که مي ترسيد به سرنوشت خيلي از نوجوانان سينماي ايران مانند عدنان عفراويان فيلم «باشو غريبه کوچک» بهرام بيضايي يا اميروي «ساز دهني» امير نادري تبديل شود. کودکان و نوجواناني که يک بار خوش درخشيدند اما چون حرفه و خاستگاه اجتماعي شان چيز ديگري بود، ديگر نتوانستند فرصت حضور روي پرده سينما را به دست بياورند و به تدريج تنها به يک خاطره تبديل شدند.

اما در مورد گلشيفته ماجرا کمي فرق مي کرد. با اينکه بين اولين و دومين فيلم او حدود سه سال فاصله افتاد، اما او خانواده يي بازيگر داشت که اين مساله باعث مي شد او در بطن سينما، تئاتر و تلويزيون قرار داشته باشد و دست زمانه او را به اين راحتي ها کنار نگذارد.

2 گلشيفته فراهاني در مدت 11 سالي که وارد عرصه بازيگري شده در 17 فيلم سينمايي بازي کرده است. اگر فعاليت جدي و حرفه يي او را از سال 79 (سه سال بعد از درخت گلابي) و با بازي در هفت پرده(فرزاد موتمن) بدانيم، او به طور متوسط در هر سال دو فيلم بازي کرده که نشان از حضور مستمر و البته با وسواس او در بطن سينما دارد. کار با کارگرداناني مانند داريوش مهرجويي (دو فيلم)، ابراهيم حاتمي کيا، کمال تبريزي، رسول ملاقلي پور، بهمن قبادي و اين آخري ها اصغر فرهادي باعث شده تا «ميم» سينماي ايران در آغاز جواني کوله باري از تجربه را به همراه داشته باشد.

3 در مورد کارنامه گلشيفته فراهاني نکته جالب اين است که او سه فيلم هفت پرده، باباعزيز (محمدناصر خمير) و سنتوري(داريوش مهرجويي) را دارد که فرصت اکران عمومي پيدا نکرده اند و فقط در جشنواره امکان ديده شدن داشته اند. در کنار اينها دو فيلم نيوه مانگ (بهمن قبادي) و کودک و فرشته (محمد حقيقت) را هم دارد که اصلاً ديده نشده اند و نمايشي در ايران نداشته اند. اکران نشدن پنج فيلم از 16 فيلمي که گلشيفته فراهاني در اين سال ها بازي کرده (البته به غير از «درباره الي» ساخته اصغر فرهادي که هنوز آماده نمايش نشده) نشان از کاراکتر متفاوت او و انتخاب شدن و انتخاب کردني متمايز از ساير بازيگران هم سن و سال او در سينماي ايران است. بي شک گلشيفته فراهاني کاراکتر متفاوت و عجيبي دارد که مي توان از او در فيلم هايي نه چندان متعارف و در راستاي جريان اصلي سينماي ايران استفاده کرد.

4 بازي گلشيفته فراهاني از همان اول به خوبي ديده شد و مورد تقدير قرار گرفت. او با همان فيلم اولش «درخت گلابي» توانست سيمرغ بلورين بخش بين الملل جشنواره را از آن خود کند. او در کنار اينها در سه دوره جشن خانه سينما کانديدا شده و يک بار هم تنديس جشن را به خاطر «اشک سرما» دريافت کرده است. گلشيفته دو دوره ديگر هم براي فيلم «اشک سرما» و فيلم هاي «ديوار» و «هميشه پاي يک زن در ميان است» نامزد سيمرغ جشنواره فجر شده است. همه اينها در حالي است که بازي هاي او مورد توجه منتقدان و نويسندگان سينمايي هم قرار گرفته و نام او مکرراً در انتخاب هاي سالانه آنها آمده است. اين مساله نشان از آن دارد که نوجوان سينماي ايران که حالا تبديل به جواني پخته در عرصه بازيگري شده، هم توجه داوران و هم توجه منتقدان را به خود جلب کرده است.

5 يک نکته جالب توجه در مورد نسل جديد بازيگران جوان زن سينماي ايران که البته از نوجواني کار بازيگري را آغاز کرده اند، وجود دارد. اگر گلشيفته فراهاني را در کنار باران کوثري و پگاه آهنگراني به عنوان سردمداران اين نسل به حساب بياوريم به اين نکته خواهيم رسيد که همگي آنها کارشان را از سنين 16-15 سالگي يا حتي کمتر در سينما آغاز کرده اند و از همه مهم تر پدر و مادر همه آنها از اهالي سينما بوده اند. آنها به يمن خانواده هنرمندان وارد سينما شده اند، فرصت آزمون و خطا پيدا کرده اند و البته به خاطر استعدادشان (که اگر وجود نداشت به سرعت محو مي شدند) توانسته اند براي خود جايگاهي محکم و البته حالا مستقل از خانواده در سينماي ايران دست و پا کنند.

6 گلشيفته فراهاني برخلاف سن و سالش و حتي ساير بازيگران زن سينماي ايران، خيلي زود نقش يک همسر و سپس يک مادر را بازي کرد آن هم در شرايطي که خيلي از بازيگران زن سينماي ايران تا سال هاي ميانسالي شان از اينکه نقش يک مادر را بازي کنند اکراه دارند چرا که واهمه دارند ديگر نقش زن جوان اول فيلم را به آنها ندهند اما گلشيفته فراهاني با اينکه تنها 23 سال داشت، اين ريسک را کرد و در فيلم «ميم مثل مادر» رسول ملاقلي پور نقش مادر پسري 8-7 ساله را بازي کرد که اتفاقاً خيلي هم مورد توجه مخاطب عام قرار گرفت و باعث شهرت و البته محبوبيت بيشتر او نزد عامه مردم هم شد.

7 گلشيفته فراهاني شوخ و شنگي خاصي در بازي اش دارد که البته به نوع کاراکتر خاص او برمي گردد. گاهي اين شوخ و شنگي اصلاً به کار نمي آيد و بايد کاملاً مهار شود مانند فيلم «ميم مثل مادر» که ملاقلي پور به خوبي از عهده آن برآمده بود. گاهي اين شوخ و شنگي تا اندازه يي لازم است و بايد کنترل شود مانند «سنتوري» که مهرجويي هم استاد بازي گرفتن و کنترل بازيگر است. گاهي هم گلشيفته به حال خود رها مي شود تا هر جنگولک بازي که مي خواهد دربياورد که نتيجه اش فيلمي مثل «ديوار» است. با همه اينها گلشيفته فراهاني آنقدر انعطاف دارد که آن چيزي را که کارگردان مي خواهد دربياورد و صدالبته که تماشاي يک گلشيفته خوب روي پرده سينما به کارگرداني که پشت دوربين قرار گرفته، بستگي دارد.

8 هنوز معلوم نيست که «ميم» سينماي ايران چگونه اولين قدم در راه بين المللي شدن را برداشت. اخبار تاييد نشده يي وجود دارد که مي گويد جيم جارموش او را در فيلم «نيوه مانگ» بهمن قبادي ديده و به ريدلي اسکات معرفي کرده است. البته تا خود گلشيفته به حرف نيايد و در اين باره سخن نگويد، همه اينها حدس و گمان است و نمي توان درباره شان نظر به قطعيت داد. هرچه باشد او سينماي ايران را در مسير تازه يي از بين المللي شدن قرار داده است. در اين بين کساني هم هستند که خواهند گفت با يک بازيگر، سينما بين المللي نمي شود و خيلي چيزهاي ديگري هم لازم است. اين حرف درست ولي مگر در امريکا سينماي هند با آميتاب باچان و سينماي آسياي شرق با جکي چان شناخته نشد؟، البته هنوز بسيار زود و خوش باورانه است که بخواهيم گلشيفته را با آنها مقايسه کنيم و بهتر است فعلاً به همين دلخوش باشيم که بازيگري ايراني که تا همين چند ماه پيش در فيلم هاي نيم بند خودمان بازي مي کرد، حالا در فيلم ريدلي اسکات بزرگ و در کنار دي کاپريو و راسل کرو بازي کرده است. فعلاً تا همين جا را داشته باشيد تااينکه فيلم اکران شود و نسخه اش به ايران برسد. آن وقت شايد حظ بيشتري کرديم از ايراني بودن مان. فقط خدا کند پس از ديده شدن فيلم، شرايط جوري نشود که سينماي ايران بدون «ميم» شود.

9 حالا «درخت گلابي» داريوش مهرجويي يک فيلم ويژه و مثال زدني شده و هر دو بازيگر اين فيلم بين المللي شده اند. همايون ارشادي که هم در «بادبادک باز» مارک فوستر بازي کرده و هم در فيلم جديد آمه نابار. گلشيفته فراهاني هم که تجربه کار با ريدلي اسکات و ديده شدن در کنار دي کاپريو و راسل کرو را دارد. راستي از آن فيلم کس ديگري نمانده که اين بار نوبت به او برسد؟، خدا رحمت کند نعمت الله گرجي را...

10 بياييد کمي هم بدبينانه به ماجرا نگاه کنيم. شايد فيلم اسکات اکران شود و هيچ اتفاقي براي گلشيفته فراهاني نيفتد. اصلاً شايد ماجرا اين گونه بوده که آنها صرفاً يک بازيگر ايراني با چهره يي شرقي براي فيلم شان لازم داشته اند و نقش هم هيچ گونه جاي کار خاصي براي ديده شدن ندارد. مگر در سال چند فيلم ديگر در آن سوي آب ها توليد مي شود که بازيگر ايراني با چهره يي شرقي بخواهد؟ پس شايد ماجرا فقط يک بار براي هميشه باشد. شايد هم نه... بياييد دوباره خوش بين شويم. راستي شنيده ام توني اسکات هم به گلشيفته پيشنهاد داده است. البته اين روزها بازار شايعات از انواع بد تا خوب شان داغ است. فقط خدا کند فيلم زودتر اکران شود و اين قيل و قال خاتمه يابد. خدا کند ريسک گلشيفته ارزشش را داشته باشد.