نویسنده : مصطفی انصافی

حلقه ي پاييزي
يادداشتي بر «حلقه ي سبز» ( ابراهيم حاتمي كيا )
مصطفي انصافي- ابراهيم حاتمي كيا از آن دست فيلمسازاني است كه درام و اقتضائات آن را به خوبي مي شناسد. گواه اين مدعا كارنامه ي اوست كه قدرتمندترين ملودرام هاي جنگي تاريخ سينماي ايران در آن ديده مي شود. «حلقه ي سبز»٬ دومين مجموعه تلويزيوني حاتمي كيا هم يك درام است هرچند نه به قدرت آثار قبلي فيلمساز. كار هنرمند هم كه با خط كش ميانه اي ندارد و اين كه چرا ابراهيم حاتمي كيا پس از ساختن اين همه آثار شاخص در سينماي دفاع مقدس اين بار به مسائل اجتماعي نامربوط به جنگ پرداخته است سوال مهملي است. همين سطحي نگري باعث شد خيلي ها قصاص قبل از جنايت كنند و به اظهار نظر منفي درباره «حلقه ي سبز» بپردازند و نفهميدند پيش و بيش از هر چيز آزادي هنرمند محترم است. تجربه نشان داده است كه انتظار مخاطبان با نام و آوازه ي هنرمند نسبت مستقيم دارد. وقتي نام ابراهيم حاتمي كيا به عنوان نويسنده و كارگردان در عنوان بندي سريالي ديده مي شود ديگر اين سريال يك سريال معمولي نيست. چون فيلم٬ فيلم حاتمي كياست. به او تا 6٬5 قسمت هم وقت مي دهيم كه فقط شخصيت هايش را معرفي كند و سپس با يك ريتم كند و كسالت بار داستاني را تعريف كند كه جذابيت هاي آن ( اگر جذابيتي دارد ) ربطي به خود داستان و فضاي كار ندارد. صد البته اگر فيلمساز ديگري بود محال بود اين قدر صبورانه پاي فيلمش بنشينيم. همه ي اين ها به كنار اين بار سريال حاتمي كيا موضوع پيوند قلب را در پس زمينه دارد و به همين دليل از سمت جامعه ي پزشكي هم زير ذره بين قرار مي گيرد. از حضور وزير بهداشت٬ درمان و آموزش پزشكي سر تصويربرداري فيلم گرفته تا اعتراض و انتقاد پزشكان نسبت به عدم اگاهي فيلمساز با موضوع پيوند قلب. اين عدم مطابقت اتفاق هاي فيلم بر واقعيت هاي پزشكي هم كه اصلا مساله ي مهمي نيست. به قول فليني بزرگ سخت مي شود به منتقد سينما فهماند كه زندگي واقعي جلوي دوربين قرار نگرفته است. موضوع ديگري كه در زمان پخش فيلم توجه محافل پزشكي و سينمايي را جلب كرد تاثير نامطلوب فيلم بر تمايل مردم به اهداي اعضا بود كه تجربه نشان داده اين قبيل تاثيرات زودگذرند. همه ي اين حرف ها زده شد كه در ابتدا حاشيه را از متن و ناخالصي را از خالصي جدا كنيم و نقد و نظري شايسته ي فيلم و فيلمساز ارائه كنيم.
اما اين كه چرا سريال «حلقه ي سبز» - حداقل آن قدر كه پيش بيني مي شد- مورد توجه افكار عمومي قرار نگرفت سوال مهمي است. شايد يكي از دلايل اين مساله٬ فضاي ماورايي اين سريال بود. يادمان نرود كه اين سريال درست پس از ماه مبارك رمضان و تجربه ي ناموفق اغما روي آنتن رفت: گنه كرد در بلخ آهنگري٬ به شوشتر زدند گردن مسگري. اين دليل كه يك دليل فرامتني است. اما دليل مهم تر اين است كه در خط اصلي داستان در فيلمنامه غافلگيري و تعليق كه از عناصر مهم براي جذب مخاطب يك مجموعه ي داستاني آن هم براي رسانه اي مثل تلويزيون هستند وجود نداشت. به همه ي اين ها اضافه كنيد ريتم كند و كسالت بار سريال را. زور همه ي اين ها وقتي بر جذابيت كمرنگ سريال مي چربد٬ تماشاگر بالقوه ي سريال هدر مي رود و نتيجه اش مي شود پس زدن سريال از سمت مخاطب. همه ي اين ها درست؟ اما اين سريال همان قدر كه ضعف دارد نقطه ي قوت هم دارد. درباره ي جذابيت هاي كمرنگ سريال گفتيم. «حلقه ي سبز» جذابيت هايش را مرهون بازي قدرتمند حميد فرخ نژاد٬ نحوه و لحن اداي ديالوگ هايش٬ شخصيت غلام و جنس ديالوگ هاي اوست. اما مگر همه ي اين ها قدرت فيلمساز را در مقابل شخصيت هاي فيلمش نشان نمي دهد؟ بله٬ پشتوانه ي تكنيكي سريال از هدايت بازيگران و خلق شخصيت هاي باورپذير گرفته تا دكوپاژ و ميزانسن هاي قدرتمند٬ همه و همه سريال را از افتادن به ورطه ي سهل انگاري فيلمسازي براي تلويزيون نجات داده است. اما اين اجزاي قدرتمند نتوانسته اند تركيب و كليت فيلم را نجات بدهند و باعث رضايت مخاطبان گردند.
با همه ي اين حرف ها حضور دورباره ي حاتمي كيا را در عرصه ي تلويزيون بايد به فال نيك بگيريم و خوشحال باشيم كه تلويزيون دارد روزهاي خوبي را پشت سر مي گذارد. همين كه در تلويزيون كارهاي سخيف و بي ارزش كم شوند خودش نعمت بزرگي است.